حرف القاف
قاقله
: و اين دو نوع است : صغير و كبير . قاقلهء خورد را شوشمير نيز گويند و به هندوى لايچى خوانند . « 1 » گرم و خشك است در دويم و گويند در سيوم .
تقويت معده كند و شكم را ببندد و مواد را تحليل دهد و قى و غثيان باز دارد و سدّه بگشايد و درد جگر را سودمند آيد ؛ و چون هر روز دو درم با سكنجبين خورند ، صرع را مفيد بود ، و اگر به همين وزن تخم خيار ممزوج كرده ، بخورند ، سنگ گرده و مثانه بريزاند و مزاج و منافع قاقله كبار نزديك است به مزاج و منفعت قاقلهء صغار ؛ و مضرّ است به شش ، و مصلحش قند است ، و بدلش قاقلهء كبار است ، و گويند نيم وزن آن قرنفل است .
قاقيا
: اقاقيا است ، گفته شد .
قبج
: به پارسى كبك خوانند . لحمش لطيفترين لحوم است . گرم و تر است در اوّل . غذا بسيار دهد و زود هضم شود و باه برانگيزاند ؛ و چون زهرهاش را در چشم كشند ، شبكورى ببرد .
قرع
: به پارسى كدو گويند . بهترينش تازه و سبز است . سرد و تر است در سيوم . غذا اندك دهد و زود از معده بگذرد و توليد بلغم كند و محرور مزاج را مفيد بود و تشنگى فرونشاند و خشونت حلق و سينه را ببرد و سرفه را سودمند آيد ؛ و چون در خمير گرفته ، زير آتش كنند تا پخته شود ، پس آب او را گرفته ، به قند سفيد شيرين كرده ، ميل نمايند ، تبهاى گرم را ساكن گرداند ؛ و اگر در آن آب فلوس خيار چنبر و ترنجبين و خميرهء بنفشه حلّ كرده ، ميل نمايند ، صفراى محّىّ را دفع كند ؛ و چون تخم او را مقشّر نموده ، از او روغن گيرند ، درد گوش و درد امعا را سود دارد ؛ و اگر آب كدوى تر را به آرد جو سرشته ، ضماد كنند ، صداع حارّ را مفيد آيد ؛ و مغز دانهء وى سرفه را نفع دهد ؛ و بلغمى مزاج را مضرّ است ، و اصلاحش به زنجبيل و دارچينى كنند ، و گويند فلفل و خردل و سداب و كرفس و نعناع كنند .
قرنفل
: به پارسى ميخك گويند و به هندوى لونگ خوانند . گرم و خشك است در سيوم . بوى دهان را خوش كند و روشنى چشم بيفزايد و شبكورى را ببرد و دماغ را قوّت دهد و قى و غثيان بازدارد و تقطير البول [ را سودمند آيد ] و سلسل بول را مفيد بود و رحم را گرم گرداند ؛ و علّتهاى سوداوى
هامش
( 1 ) . قاقله ، شمشير ، شوشمير ، شوسمير ، شوشما ، هيل و به هندى « لايچى » است . ( تطبيق نامهاى كهن گياهان دارويى 1 / 232 )