و سگ ديوانه طلا كنند ، نفع دهد و چون از او ميل نمايند ، لقوه و قولنج را نافع باشد و اعصاب و مفاصل را از فضلهء بلغمى پاك گرداند و درد پشت و سرون را دفع كند ؛ و سه درم از او در سه روز كشنده است از ريش معده و اعصاب و لذع شكم و فواق و اطلاق به افراط ، و علاجش به دوغ و [ آب ] انار مىخوش كنند ؛ و بدل آن دو دانگ مازريون و يا جند بيدستر بود .
فراسيون
: به پارسى كرويا و گندناى كوهى گويند . « 1 » گرم است در اوّل و خشك است در دويم . سدّهء جگر و سپرز بگشايد و سينه و شش را از فضلهء بلغمى پاگ گرداند و حيض براند و بچهء مرده و مشيمه بيرون آرد و ضيق النّفس را سودمند آيد و درد پهلو را نفع دهد و ريشهاى كهن را از چرك پاك كند و قرحه را به حال آرد ؛ و اگر با شراب بنفشه بياشامند ، سرفهء تر و قرحهء سينه را زايل كند و دماميل را تحليل دهد . بدلش به وزن آن اسارون ، و گويند انيسون و افتيمون است ؛ و مضرّ است به عصب ، و مصلحش سنبل الطيب است ، و شربتى از او يك درم تا نيم درم است .
فرصاد
: توت است ، گفته شد .
فرفنج
: بقله الحمقاء است ، و گفته شد .
فرخ الحمام
: به پارسى كبوتر بچه گويند / گرم و خشك است در اوّل . درد پشت را كه از خلط غليظ بود ، دفع كند و گرده را فربه كند و باه برانگيزاند ؛ و سريع العفونت است ، و مصلح آن سركه و گشنيز بود .
فستق
: به پارسى پسته گويند . گرم و خشك است در دويم . سدّهء جگر بگشايد و باه برانگيزاند و سرفهء بلغمى را نفع دهد و بوى دهان را خوش گرداند و مغص را مفيد بود و نقوع پوست بيرونش تشنگى را بنشاند و قى باز دارد و شكم را ببندد ؛ و غذا اندك دهد ، و مصلح آن زردآلوى خشك ، و بدلش مغز بادام و مغز حبّه الخضرا بود .
فصفصه
: به پارسى اسپست خوانند . منى بيفزايد و چون وى را بپزند و بكوبند تا همچون مرهم شود و بر دستى كه رعشه داشته باشد ، هر روز دو نوبت نهند ، رعشه را دفع كند و روغن وى همين عمل كند و تمريخكردن دواب را فربه كند و تر آن شكم براند و خشك آن شكم ببندد و سرفه و خشونت سينه را دفع كند .
هامش
( 1 ) . فراسيون ، به عربى علقما ( به خاطر تلخى كه دارد ) ، و اذن الحمار ، حشيشه الكلب ، اذن الثور ، صوف الارض ، و به فارسى گندناى كوهى و كورار ، به معناى كراث جبلى است و لفظ « كرويا » ، شايد از « كورار » گرفته شده باشد . ( تطبيق نامهاى كهن گياهان دارويى 1 / 224 )