سكبينج
: بهترينش آن بود كه بيرونش به سفيدى زند و درونش به سرخى و تيز بوى بود و در آب زود حلّ گردد ؛ و گفتهاند كه بهترينش آن باشد كه صافى بود و بيرونش سرخ و درونش سفيد . طبيعتش گرم و خشك است در سيوم . فالج و وجع الورك را نفع دهد و قولنج بگشايد و سنگ گرده و مثانه را بريزاند و برودت امعا و رحم را دفع كند و حيض و بول براند و بچّه بيندازد و باه برانگيزد و كرمها را بكشد و نقرس و وجع المفاصل را سودمند آيد و سوء القنيه و استسقا را مفيد بود و بدن را به اخراج اخلاط غليظ پاك گرداند و درد پشت و كمر را سود دارد ؛ و شربتى از او يك درم يا يك مثقال است ؛ و مضرّ است به مثانه ، و مصلحش اشّق است ، و بدلش قند سفيد و گويند وزن آن جاوشير .
سكّ
: بعضى سك را رامك نيز گويند و او عصارهء آمله است . گرم و خشك است در دويم . طبيعت را قبض كند و قى و غثيان باز دارد و احشا را قوّت دهد و باه برانگيزد و سدّهء [ جگر ] بگشايد و منع نزف دم كند ؛ و شربت از او نيم درم است . سر گرم را صداع آورد ، و مصلحش كافور است .
سلق
: به پارسى چغندر گويند . گرم و خشك است در اوّل ، و نيز گويند سرد و تر است ، و گويند گرم و تر است در اوّل ، و گويند مركّب القوى است .
ملطّف و محلّل و مفتّح بود و داء الثّعلب و خراز و ثآليل را نفع دهد ؛ و چون سر به آبش بشويند و بمالند ، شپش را بكشد ؛ و چون آبش را با مرى و توابل خورند ، قولنج و رعشه را نفع دهد و قطع بلغم كند ؛ و چون ده درم از آبش كه نيم درم غاريقون در او حلّ كرده باشند ، بياشامند ، اخراج خلطهاى غليظ لزج كند ؛ و چون آبش را در بينى مصروع چكانند ، سودمند آيد .
سليخه
: به پارسى كهلى كهله « 1 » و به هندوى تج گويند . بهترينش سرخ رنگ سطبر بود . طبيعتش گرم و خشك است در سيوم . رياح غليظ را تحليل دهد و حيض بگشايد و بول براند و درد سينه و پهلو را كه از اخلاط لزج تولّد كرده باشد ، دفع كند ؛ و چون زن به عسل فرزجه سازد و بردارد ، رحم را از رطوبت فاسدهء عفنه پاك ساخته و خوشبوى گرداند و سدّه بگشايد و بچه بيندازد و مشيمه بيرون آرد ؛ و شربتى از او يك درم تا دو درم است ؛ و مضرّ است به امعا ، و مصلحش كتيره است ، و بدلش نيم وزن آن دارچينى .
هامش
( 1 ) . چنين نامى براى سليخه در منابع يافت نشد . شايد اصطلاح محلى باشد ( ؟ ) . امّا هندى آن « تج » صحيح است . ( نك : تطبيق نامهاى كهن گياهان دارويى 1 / 174 )