مرغ و گاهى با ناردان مناسب بود و گوشت بزغاله نيز مناسب باشد .
و ملازمت حمام سبك عظيم نافع آيد .
و مداومت حب الشفا نافع آيد .
و ملازمت مهارس و معجون زيبق عظيم نافع بود .
و گويند كه نقيع صبر يك درم با يك مثقال در آب كاسنى يك شبانهروز تر كنند و بر ناشتا بخورند و سه روز همچنين مىخورند و سه روز آسايش مىكنند و غذا به دستور مىخورند چندانكه نه درم يا نه مثقال بدين مرات خورده شود عظيم نافع بود و گر كهنه را نافع آيد و حجامت ساقها گرهاى فاحش را مفيد آيد .
و بعضى عصير شاه ترج با قند دهند و نافع مىآيد و اگر از رگى كه ميان انگشت نر و شهادت است از هر دو دست به يكبار فصد كنند عظيم نافع بود و بسيار كس به همين صحت يافتند .
و ديدم كه برگ شلغم را كوفتند و دو سه روز گذاشتند و بعد از آن در حمام بر خود ماليدند هر جاى كه گر بود مدتى به اينطور ساختند و بعد از آن به آب گرم شستند صحت يافتند و بعضى مكرر كردند و تمام به صلاح آمدند .
و اگر بدين تدبير زايل نشود بعد از آنكه كهنه شده باشد به ماليدن داروهاى قوى علاج بايد كرد .
و چه بسيار بود كه زود دواها بر آن نمالند و بخارات آن به جگر بازرسد و سودا تنقيه و ورم پديد آيد و اين مجرب است و اين حال دلالت كند بر آنكه اين ماده گرم فضلهاى است كه از جگر دفع مىشود و بسيار مناسبت تام ميان جگر و دست بيشتر و اولا ميان انگشتان ظاهر شود .
بيان دواهاى ماليدن . بگيرند زيبق . كشته و اشنان و سرگين خشك سفيد سنگى و مردارسنگ و گوگرد و سفيداب ارزيز راستار است و جمله را سحق و نخل كرده در روغن كنجد همچو مرهم ساخته و بر محل علت در حمام طلا كنند و بعد ساعتى به طبيخ چون رختشوى بشويند . و اگر ريش و خشك ريشه بسيار بود با سركه در روغن گل آميخته طلا كنند .
ديگرى تخم ريواج بيست درم مغز دانه زردآلوى تلخ مثل آن سيماب كشته هشت درم ، نمك پنج درم جمله را كوفته و بيخته به سركه بسرشته و با جغرات و با آرد كنجد طلا كنند اندر حمام .
ديگرى گوگرد و سيماب كشته و زراوند طويل برابر كوفته و بيخته در ماست گاوى سرشته طلا كنند .
ديگرى زرنيخ زرد و زراوند و مرو و اشق و عدس و مردارسنگ و كندش و بادام تلخ از هريكى جزوى كوفته و بيخته با روغن زيت با كنجد همچو مرهم سازند و طلا كنند .
ديگرى لاى و كف سنبل مكررا طلا كنند پس بشويند .
ديگرى گوگرد و سيماب كشته را اندر موم روغن زنند و بدان گر كهنه چرب مىكنند و هر روز در حمام به آب اشنان يا جون با صابون مىشويند .
ديگرى شيطرج تازه كوفته با جغرات در حمام مىمالند و اگر سخت مىسوزد زود مىشويند و آب برغست و فج و مقدار ترشاله تنها ماليدن هم نافع آيد .
ديگرى نوشادر مسحوق را با روغن گاوى در گرمابه بر گر خشك مىمالند و بعد چند ساعت مىشويند .
ديگرى آهك پخته را در جغرات گاوى زنند و شب زير ستاره نهند و صباح از آن زردآب بر گر كهنه بمالند و بگذارند تا خشك شود و چون درهم گشته قيماق جغرات بمالند و چون بطرقد و زردآب از آن رود به آب حمام زنند و به روغن چرب مىدارند تا به صلاح آيد .
خلاصة التجارب ( طبع جديد ) — صفحة 295
مساهمون: بهاء الدوله رازى ( بهاء الدين بن مير قوام الدين )
ص٢٩٥