ورم :
( Tumefacticom )
آماس و كلفتشدگى يكى يا چند بافت با انگيزههاى درونى و بيرونى است . آماس دو گونه است ، گونهاى با آيندهى خوب و ديگر با سرانجامى بد ( تومورهاى كانسرى ) .
در گونه نخست آماس گستردگى مشخص و محدودى را داراست و با از ميان رفتن انگيزهى پديدآورندهى آن از ميان مىرود . گونه بد سرانجام آن پايدار مىماند بزرگ و گستردهتر مىشود و دارندهى آن را به سوى مرگ مىكشاند . رازى در كتاب خود دو گونه آماس نرم و سخت
Indurated swelling
را نام مىبرد .
ورم الرخو :
( Oedema ; phleymona ; soft swelling )
آماس نرم ، پزشكان به آن ورم يا خيز گويند . بيشتر بادكردگى اندامهاى پايينى ( پاها ) است در رخساره و پلكها نيز ديده مىشود . از تراوش بافتهاى پيوندى زير پوست پديد مىآيد . بيشتر در بيمارىهاى دل و آماس گرده ( كليه ) پيش مىآيد .
هبوط الرحم :
( Prolapse of the uterus )
( ذ : پايينافتادگى يا جابهجاشدگى اندام درونى همچون زهدان ( آريانپور ) )
رازى آن را بيرونزدگى زهدان ناميده است . تاندونها و رباطهاى نگهدارندهى زهدان شل مىشوند و بر اثر زهدان به جهت سنگينى خود يا فشارى بيش اندازهى درون آن و يا براى كارهاى سخت انجام گرفته توسط بيمار ، افتادگى پيدا مىكند . اين افتادگى گاهى يكباره و چهبسا آرامآرام بهگونهاى انجام مىگيرد ، كه گردن زهدان به نزديكى شكاف واژن مىرسد و گاهى بخشى از آن از واژن بيرون مىزند . اين حالت بيشتر در زنان بسيار زايش كرده و در بالاى چهل سال رخ مىدهد . در آغاز يك سنگينى در پايين شكم هنگام راست ايستادن احساس مىكند ، سپس سختى در پيشآب و پيخال كردن پيدا مىنمايد . گاهى به همراه آن افتادگى كانال ميان واژن و زهدان نيز ديده مىشود ، گاهى افتادگى اين كانال به تنهايى انجام مىپذيرد بدينگونه كه همه پرده مخاطى پوشانندهى كانال بهگونهاى گرد شد و پيچ خورده برنگ سرخ يا صورتى به سوى شكاف واژن سرازير مىشود . زن مىپندارد خود زهدان پايينافتادگى پيدا كرده است .