شناخت نبض :
كسى كه مىخواهد به شناخت دانش نبض و نشانههاى آن آشنايى بيشترى پيدا كند ، بهتر است در حالت تندرستى همواره و بسيار نبض سرخرگ را گرفته شود و به آن خوب چنگ انداخته و بررسى گردد تا حالت آن در ديد و توجه او پايدار بماند و در هنگام نياز ( بيمارى ) بتواند آن را با گاه تندرستى خوب بسنجد . پزشكان براى هركدام از گونهها و حالتهاى نبض نامى را برگزيدهاند و انگيزهى ناميدن و نشانههاى هريك را ياد كردهاند كه با خواست خداوند به اندازهى هدف نگارش اين كتاب ، بخشهايى از آن را ياد خواهيم كرد .
1 - اگر نبض در درازاى ساعد آشكار بوده و اندازهى آن بيش از حالت تندرستى نمايان باشد ، مىگويند ، نبض بزرگ و دراز « 1 » شده است .
2 - اگر نبض همه پهناى انگشت نبض گيرنده را فراگيرد بيش از پهناى گذشتهى خود باشد به آن نبض پهن « 2 » مىگويند .
3 - اگر نبض گوشت انگشت را بيش اندازه به درون خود فروبرد به آن نبض بالا جهنده « 3 » و يا افراشته گويند و آن اگر كمتر از اندازهى طبيعى باشد به آن نبض فرو افتاده « 4 » و يا سست گويند .
4 - اگر از نظر درازا و پهنا و افراشتگى بيش از اندازه طبيعى باشد به آن نبض بزرگ « 5 » مىگويند و اگر كوچكتر و نارسا باشد نبض كوچك « 6 » نامند
5 - اگر زمان ميان دو نبض كوتاهتر از حالت طبيعى باشد به آن نبض پياپى « 7 » و اگر زمان درازتر باشد نبض متفاوت « 8 » گويند .
هامش
( 1 ) . نبض عظيم طويل : متن -Large long pulse( 2 ) . نبض عريض : متن -Broad pulse ; flat pulse( 3 ) . نبض شاهق : متن -Elevated pules ; high pulse( 4 ) . نبض منخفض : متن -Pulse profundus ; deep pulse( 5 ) . نبض عظيم : متن -Large pulse( 6 ) . نبض صغير : متن -Small pulse pulsus parvus( 7 ) . نبض متواتر : متن -Frequent pulse( 8 ) . نبض متفاوت :Infrequent pulse