خونگيرى از سرخرگ گيجگاهى هيچگونه ترسى ندارد . روى آن بالشتكى ( پد ) بگذاريد و ببنديد خون بند مىآيد . ولى در خونگيرى از رگ صافن و رگ گودى زانو به گونهاى كه دست بسته مىشود آن را ببندند و بيمار بوسيله پاى خود به آجر و يا دسته هاونى تكيه دهد كه به دنبال اين كار از آن رگها مىتوان خون گرفت .
در خونگيرى از رگ نساء از پهلوى استخوان در جهت ران به اندازه يك مشت بالاى شتالنگ ( قاب ) را مىبندند چه بجز از اين راه رگ آشكار نمىگردد . چنانچه يافت نشود وى را به درون گرمابه برده روى پايش آب داغ بسيار بريزند ، تا رگ نمايان گردد .
چنانچه آشكار نشد بجاى آن برخى شاخههايى كه روى پشت پا قرار گرفته به سوى بيرون آن ( پا ) رفته را برگزينند . بهترين آن رگى مىباشد كه ميان انگشت كوچك و انگشت كنار انگشت كوچك روى پشت پا قرار گرفته است .
خونگيرى از رگ اسيلم ( يكى از رگهاى ششگانه دست ) كف دست را در آب داغ نهاده تا باد كند و كلفت شود و در اين صورت رگ آشكار مىگردد سپس رگ آن زده مىشود و دوباره آن را به درون آب گرم برده تا خون در دهانهى جاى خون گرفتن از رگ ، لخته نشود و از بيرون آمدن خون جلوگيرى ننمايد . اگر خواستيد خون بيشترى از رگ بيرون آيد بر محل شكافته شده روغن و نمك بگذاريد تا به فورى سر آن بسته نشود . اين كار بهتر است روى هر شاخهى باريك رگها و هرجايى به كار رود تا شكافى كوچك براى خونگيرى باشد .
نبض در رگهاى بزرگ تندتر و در رگهاى كوچك كندتر مىزند . نبايد روى رگى كه خون از آن به شدت بيرون مىآيد فشار آورد و آن را به سختى پيچاند . بلكه بايد رها كرد ، زيرا اشكالى پيش نمىآورد . اگر در دهانهى جاى خون گرفته به خونى لخته شده برخوريد كه در اثر لبهى نيشتر پيش آمده باشد ، برداشتن آن با لبهى تيغ بهتر است و پاسخ زودترى از داغ كردن بجاى مىگذارد . بايد دانست رخ دادن زودهنگام هر پيشآمد ناگوارى در خونگيرى از كار ناآزمودگان مىباشد . اگر در جايى كه رگ زده مىشود آماسى ديده شود و ناگزير از خونگيرى در كنار آن هستيد ، بايد از بالاى آن كار خونگيرى انجام دهيد و چنانچه بشود در آن درنگى داشت ، يك يا دو روز بايد او را رها كرد سپس دوباره خونگيرى نماييد . با نوارى آن را نبنديد زيرا پديدآورندهى آماس
منصوري في الطب ( فارسى ) — صفحة 377
مساهمون: محمد بن زكريا الرازي
ص٣٧٧