او در مكتب پدر به تحصيل ادبيات پرداخت و مانند پدر و برادرانش به سرودن شعر فارسى و تركى همت گماشت و براى امرار معاش بهعنوان « مستوفى » وارد دستگاه دولتى و ديوانى آذربايجان گرديد . درضمن ، خوشنويسى را از استادان زمان فراگرفت .
وى چند تخلص داشته ، كه مشهورترين آن رضايى ، تبيان و وقايعى مىباشد .
با رجال سياسى و اجتماعى و وزرا و وكلا و تجار و دانشمندان ، ارتباط خوبى داشته و در آثارش به كرات از آنان نام مىبرد . شاهزادگان قاجار ، واليان و حكام محلى و ادباى آذربايجان ، در همهجا و همهوقت ، احترام و اكرام وى را بر خود واجب مىدانستند .
او از بزرگان شيخيه آذربايجان بوده و از نظر كنش مذهبى ، بسيار متعصب و متشرع بوده است ؛ اما متأسفانه معتاد به ترياك نيز بوده و شخصى خرافاتى ، دهنبين ، تنبل ، نااميد ، مداح حكومت ، شكمپرست و مغرور محسوب مىشده است .
چون آخرين سروده وى در شهريور 1320 ه . ق . / 1360 ه . ق . بوده ، ظاهرا در حوالى اين تاريخ و در سنين حدود 82 تا 85 سال درگذشته است . « 1 »
آثار
آثار مكتوب ( منتشر شده يا خطى ) وى عبارتند از :
1 . سفرنامه مشهد ، 1315 ه . ق .
2 . سفرنامه عتبات ، 1329 ه . ق .
3 . سفرنامه رضاييه ، 1341 ه . ق . « 2 »
4 . المقالات التبانيه فى المقالات السياقيه ، كه نسخه خطى آن به شماره 2626 در كتابخانه دانشگاه تهران نگهدارى مىشود « 3 » و در سال 1315 ه . ق . نوشته شده است .
5 . ترجمة العشق .
6 . ديوان تبيان ، شامل قصايد عريب و فارسى ، غزليات و رباعيات .
وى عضو « انجمن ادبى آذربايجان » بوده است .
تبيان الملك تبريزى ، تبحر خاصى در ماده تاريخ داشته است . ماده تاريخ ، هنرى است
هامش
( 1 ) . الذريعه ، 9 / 369 ؛ سخنوران آذربايجان ، 1 / 378 - 379 ؛ فهرست نسخ خطى دانشگاه تهران ، 9 / 150 ؛ تذكره شعراى آذربايجان ، 3 / 321 ؛ فرهنگ سخنوران ، 1 / 383 .
( 2 ) . الذريعه الى تصانيف الشيعه ، 12 / 188 .
( 3 ) . فهرست نسخ خطى دانشگاه تهران ، 9 / 150 ، فيلم آن به شماره 5025 وجود دارد . فيلمها ، 3 / 124 .