مملكت آلمان است . رسيديم به شهر ( دويتا ) پانزده دقيقه هم آنجا ايستاديم . بدون آنكه پياده شويم . قدرى كه از شهر گذشتيم . رودخانهء بزرگى كه شايد سيصد ذرع عرض داشته باشد بود . از پل پهنى كه سه رشته راهآهن از روى او مىگذشت و دو طرفش به بلندى چهار ذرع ديوار آهن خيلى محكم داشت ، گذشته و از دو تونل بزرگ هم عبور كرديم . دو ساعت بعد از ظهر در گار شهر ( ويلنا ) براى ناهار ايستاديم . فوج و حاكم و اعيان آنجا در گار صف كشيده بودند . اعليحضرت شاه پس از آنكه از جلوى فوج پياده راه رفتند سوار شده و حضرت صدر اعظم و سايرين رفتيم در سالن گار ناهار صرف كرده سوار شده راهى شديم . من وقتى مغتنم ديده در كالسكه و حركت مشغول نوشتن ترجمهء پروگرام تشريفات ورود اعليحضرت شاه شدم كه عينا صورتش اينست :
تفصيل تشريفات و پذيرائى اعليحضرت شاهنشاه ايران است كه به ملاحظه و تصديق اعليحضرت امپراطور كل روسيه رسيده است
سهشنبه چهارم ژوئيه :
روس : ساعت سه بعد از ظهر ورود به پطرزبورغ . در گار نيكلا اعليحضرت امپراطور با شاهزادگان خانوادهء امپراطورى استقبال خواهند فرمود . در آنوقت همهء جنرال آجودانها و آجودانهاى امپراطورى و آجودانهاى گراندوكها در التزام ركاب امپراطورى حاضر خواهند بود . و همچنين مدير وزارت امور خارجه و بيگلربيگى شهر پطرزبورغ با كلانتر شهر در آنجا حاضر خواهند بود .
علاوه بر اين قراول احترام با فرماندهانشان در گار به جهت احترام نظامى خواهند ايستاد . از گار مزبور اعليحضرت شاهنشاه ايران و اعليحضرت امپراطور روسيه در كالسكه نشسته از خيابان ( نوسكى ) داخل شهر شده از جلوى باغ ( الكساندرفسكى ) و محجّر جديد البنا و كنار رود ( نوا ) گذشته به عمارت سلطنتى ( ارميتاژ ) نزول اجلال خواهند فرمود . كالسكهء اعليحضرتين را دو دستهء قزاق گارد مخصوص امپراطورى كه هر دسته يكصد نفر است ، همراهى خواهند كرد . از گار نيكلا تا عمارت ارميتاژ ، همهء طول راه عساكر به جهت احترام گذاشته خواهند شد . در جلوى درب عمارت سلطنتى كه موسوم به درب شوراى كبراى دولتى