قناتهاى تهران
ح . م زاوش دربارهء قناتهاى تهران پژوهشى كرده است كه قسمتى از آن را در اينجا مىخوانيم :
« پژوهش دربارهء قناتهاى تهران مؤيد اين است كه تا آغاز سلطنت رضا شاه ، تهران از 48 رشته قنات مشروب مىشده است .
از سال 1310 يعنى پس از بهرهبردارى از آب رودخانهء كرج ، تعدادى از اين قناتها از حيز انتفاع افتاد ، و چون لايروبى در مجارى آنها صورت نگرفت به تدريج خشك شد و نام و نشان خود را از دست داد ، معدودى را نيز تغيير مجرا دادند ، و از آب آنها در مزارع و باغهاى حوالى تهران استفاده نمودند .
تا آغاز بهرهبردارى از تأسيسات سازمان آب تهران ، بيش از 26 رشته از اين قناتها كه به مصرف آبشهر مىرسيد همچنان داير بود . تعدادى از قناتها نيز مربوط به حوالى و محدودهء شميران بود و آب آنها در همان محدوده استفاده مىشد .
به نظر كارشناسان امور آب تهران آب قناتهايى كه در تهران به مصرف مىرسيد ، حدود 60 تا 70 سنگ ( 750 ليتر در ثانيه ) بوده است . « 1 » »
ح . م زاوش در ادامهء ، شرحى اجمالى دربارهء 26 رشته قناتى كه تا پيش از لولهكشى آب ، مورد استفادهء اهالى تهران بوده است ، مىدهد كه در اينجا عينا نقل مىشود :
قنات الهيه
اين قنات از اراضى حشمتيه به سوى جنوب غربى سرازير مىشد و در شرق خيابان نظام الملك ادامه يافته در مقابل كوچهء شكوفه به خيابان گرگان نزديك شده سپس با ژرفاى 5 متر در امتداد پيادهرو غربى خيابان گرگان جريان پيدا كرده آنگاه خيابان مازندران را قطع نمود و وارد كوچهء پشت مسجد مىشد بعد خيابان فخرآباد را قطع كرد در پارك امين الدوله ظاهر مىگشت . آبدهى اين قنات در حدود يك سنگ بوده است .
قنات باغشاه ( ناصريه )
قنات باغشاه از غرب تهران شروع شد خيابان سلسبيل را قطع كرده از شرق وارد خيابان نواب در عمق 5 متر شده و سپس خيابان خاقانى را در ژرفاى 4 متر و همچنين خيابان غربى دانشگاه
هامش
( 1 ) . تهران در گذرگاه تاريخ ايران ، ص 186 .