توپخانه شده بود را نيز داشته است . . . در سال 1306 ( ه . ق ) كه محمد صادق خان امين نظام ، رئيس توپخانه به علت نزاع توپچىها و نسقچىها در روز سلام و مرخص كردن توپچىها از عمارت توپخانه از مناصب و شئونات خلع شد . شاه توپخانه را با گرفتن پنجهزار تومان پيشكش به اقبال السلطنه داد وى در اواسط سال 1307 ( ه . ق . ) به مرگ ناگهانى در آجودانيه شميران باغ شخصى خود فوت كرد و معروف شد كه ناصر الدين شاه به وسيلهء حاجب الدوله خود حاج حسين عليخان قاجار دولو با قهوه مسموم يا باصطلاح آن زمان قهوه قجرى او را مسموم كرده است و مىگويند كه علت مسموميتش هم اين شد كه فروغ الدوله ملكه ايران دختر ناصر الدين شاه و زن عليخان ظهير الدوله خاطرخواه او بود و غالبا با او معاشقه و مراوده داشت .
ناصر الدين شاه به وسيلهء ظهير الدوله داماد خود از قضيه آگاه شد و دستور داد كه او را مسموم نمايند . « 1 »
اعتماد السلطنه دربارهء فوت اقبال السلطنه چنين نوشته است :
« جمعه 10 جمادىالثانيه سنه 1307 قمرى صبح بگمز آمد . [ بگمز مخفف بگماز فارسى است كه بكماز ( بكمز ) هم گفته مىشود . بمعنى ، غم و اندوه مهمانى . بادهگسارى و شراب است . عثمانىها و ارمنىها اين را براى خود نام گذاشتهاند . ] « 2 » خبر فوت اقبال السلطنه را به من داد .
خيلى متالم شدم . ديروز صبح كه سلطنتآباد مىرفتم دو آبدار و يك قهوهچى ديدم مىروند .
پرسيدم از كيست ؟ معلوم شد از اقبالالسلطنه است كه امروز جمعه محض تفنن به آجودانيه باغ خودش كه شميران است مىرود . آنجا كه رفته بود با كمال تردماغى ناهارى خورده بود . خوابى كرده بود . برخاسته بود . چاى ميل كرده بود . درشكهاش را حاضر كرده بودند كه شهر بيايد كه واپس افتاده بموت فجأه فوت مىشود . اگرچه حكيم الممالك را خبر كرده بودند بعضى از اطبا را برده بود . « 3 » اما همان ساعت كه افتاده بود فوت كرده بود . شب ساعت شش كالسكه بزرگ امينالدوله را برده بودند نعش او را آورده وارد خانهاش كرده بودند . اين شخص چهل و هشت سال داشت . از اول دولت ناصرالدين شاه كه هر دو غلام بچه بوديم با هم آشنا بوديم . دنيا براى او خيلى مساعدت كرد . خودش هم بسيار قابل و عاقل بود . داراى مناسب و شئونات شد . البته يك كرور مال دارد . . . خدمت شاه كه رسيدم از فوت مثل اقبال السلطنه نوكرى متالم نبودند بلكه خوشحال بودند و مايهء يأس همه شد . » « 4 »
هامش
( 1 ) - شرح حال رجال ايران ، ج 1 ، ص 513 - 515
( 2 ) - شرح حال رجال ايران ، ج 1 ، ص 190 و فرهنگ معين . ج 1 ، ص 560 .
( 3 ) - دربارهء تومان آغا ملقبه به فروغ الدوله مطالب ديگرى هم مربوط به رابطه او با مجد الدوله آمده كه اعتماد السلطنه از آن ياد كرده است . ( جمعه 4 رجب سنه 1311 قمرى . ص 928 )
( 4 ) - روزنامه خاطرات اعتماد السلطنه ، ص 681 - 682