قديم داشته باشد توسط تجار و امانت و غيره به دار الخلافهء باهره در سراى دولت به حجره حاجى محمد حسن امين دار الضرب برساند و به فاصلهء ده روز عوض اشرفى و قران جديد الضرب بدون كسر و نقص بگيرد چنانچه اهمال و كوتاهى نمايد بعد از گذشتن مدت مسطورهء خزانه مباركه ديگر اشرفى و قرانهاى قديم را در عوض پول رواج قبول نخواهد كرد و به قيمت جنس گرفته مىشود .
مسكوكات ضرب جديد از اين قرار است :
طلا : ده تومانى ، يك تومانى ، پنجهزار تومانى ، دو هزارى .
نقره : پنجهزارى ، دو هزارى ، يكهزارى ، پنجشاهى ، شاهى سفيد .
پول سياه : صد دينارى ، يكشاهى ، نيمشاهى
مدالهاى دولت از طلا و نقره و مس كه به مصارف امتيازات دولتى مىرسد تمام در ضرابخانهء مباركه ضرب و اخراج مىشود . » « 1 »
همچنين صورت كاركنان ضرابخانه چنين آمده است :
« حاجى محمد حسن امين دار الضرب ، ميرزا ولى ناظم ميرزا ، اصغر روزنامهنويس ، حاجى محمد تحويلدار ، ساير اجزاء هفتاد نفر » « 2 »
عباس ميرزا ملكآرا فرزند محمد شاه ، در شرح خاطرات خود به نكات مهمى دربارهء ضرابخانه و نحوهء سكه زدن حاج محمد حسن اصفهانى امين دار الضرب اشاره كرده است :
« چون از معادن آمريك نقرهء بسيارى برآمد ، در اين سال 1310 ( ه . ق . ) نقره در تمام عالم تنزل نمود . سكههاى ايران كه در اصل قلابى بود و بار بسيار داشت به كلى تنزل نمود و سكه سياه هم از كثرت سكه تنزل فاحش كرد و باعث قلابىبودن و زياد سكهكردن پول سياه حاج محمد حسن اصفهانى تاجر است « 3 »
شرح اين مطلب آنكه هر ساله مبلغى از ضرابخانه به حضور اعليحضرت شاهى پيشكش مىدادند . حاج محمد حسن اصفهانى آمده متقبل گرديد كه هرساله مبلغ پانزده هزار تومان به شاه پيشكش بدهد و در ضمن آقا ابراهيم امين السلطان مرحوم را ديده وعده بسيار داد كه از او حمايت كند و نگاهدارى نمايد تا هر نوع تقلبى كه بخواهد در عمل ضرابخانه بكند . ولى چون
هامش
( 1 ) - تاريخ منتظم ناصرى ، ج 2 ، ص 1197 - 1199
( 2 ) - همان ، ص 1287 و جلد 1 ص 552
( 3 ) - دربارهء تقلب در مسكوكات و دخالت ميرزا ابراهيم امين السلطان و پسرش ميرزا على اصغر خان و حاج ميرزا محمد حسن اصفهانى امين دار الضرب نگاه كنيد به خلسه نوشتهء اعتماد السلطنه .