تحتانى بالا رفته به دو مرتبه فوقانى و دالانها و تالارهاى كثير مىرسد . در طرف شمال و جنوب دو مهتابى عرضى واقع است . و وقتى پردههاى گلدوزى آن را به يك طرف مىكشند چشمانداز بسيار خوبى به هم مىرسد و هوا بلامانع در اين عمارات جارى مىگردد .
در تالار شمالى صورت صدراعظم و صور اولاد ذكور او با رنگ و روغن بر روى گچ كشيده شده است . اين پسرها اكنون بزرگ شده در مشاغل دولتى درجات مختلف تحصيل نمودهاند .
من سه نفر از آنها را مىشناسم . پسر بزرگ صدراعظم شخصى است پرحرف و متكبر و پر از غرور خانوادهء خود ، ديگرى شخصى است كوتاهقد و نادرستى و تقلب فوقالعاده دارد و ميان ايرانيان كمتر شخصى به اين بىادبى ديده مىشود و سومى شخصى است خوشرفتار و مؤدب و بىادعا .
در طرف شمال باغ ، چهار خيابان از چنار و تبريزى قرار داده شده است . ميان درختها را فرش كردهاند در وسط خيابان مركزى جويى واقع است و آبى از كوه به واسطه چندين آبشار كوچك پايين ريخته از آن جارى مىشود . خلاصه در تمام بنا سليقه و ظرافت و شكوه به كار برده شده است . » « 1 »
گفتنى است كه محل قزاقخانه در سال 1296 ( ه . ق . ) ، كه دومانتوويچ « 2 » رياست آن را داشت در داوديه بود و در زمان سرهنگ چاركوسكى يعنى سال 1299 ( ه . ق . ) به قصر قاجار انتقال يافت . « 3 »
الهيه ، خورآذين ، خلازير
نام كهن الهيه ، خورآذين بود كه گاهى به آن خلازير هم مىگفتند . اراضى خورآذين متعلق به عزة الدوله همسر امين الدوله بوده است . پس از اينكه ميرزا جعفر حكيم الهى اين اراضى را خريد و در آن آبادانى كرد ، آن را الهيه خواند . عبد الله مستوفى در اين باره مىنويسد :
« امين الدوله معتقد بود كه بايد حاجت كشور را از مال التجارههاى خارجى با ايجاد كارخانهها رفع كرد . زيرا خوب مىفهميد كه واردات ايران خيلى زيادتر از صادرات آن است و با اين وضع زندگى كه حتى اسبها هم روسى شده است عنقريب بقية السيف طلاهايى كه از قديم در ايران بوده و آنهايى كه نادرشاه از هندوستان به اين كشور آورده است ، و به وسيلهء بانك
هامش
( 1 ) - ايران و ايرانيان ، ص 166 - 168
( 2 ) -Dumantovitch( 3 ) - شرح حال رجال ايران . ج 4 ، ص 286