* * * ج - ( منقول از يادداشتهاى صالح ) : در باب بيد گل كتابچهاى خطى وجود دارد موسوم به چراغان در باب « جغرافياى قصبهء بيد گل و مبنى است بر تمام احوالات سابقه و لا حقهء آن از جزوى و كلى چه از خرابى و چه از آبادى چه از اهالى چه از مزارع و چه از اماكن متبركه و چه از مراتع و غيره » تأليف محمد رضا وصاف بيد گلى ولد جعفر . نسخهاى از آن به خط آقا ميرزا ابو القاسم طباطبائى مورخ 1310 قمرى نزد آقاى معاون الدوله غفارى موجود است . كتابچهء مذكور در عهد ناصر الدين شاه و در زمان صاحب اختيارى معاون الدوله ( پدر معاون الدولهء كنونى ) تأليف شده است .
براى اطلاع و استفاده قسمتهايى از كتابچهء مذكور نقل مىشود :
« بيدگل قريه ايست از قراء قشلاقيهء بلدهء كاشان و واقع در يك فرسخى آن و در اين زمان نسبت به ازمنهء سابقه خراب و ويران ، . . .
ولى خلقش بسبب مجاورت نمك و ريگ روان اغلب نكتهدان اتفاق مىافتند و زيادتر نساج و حلاجند . قوت غالب نان جو و ماست گاو است و بسبب مجاورت نمك زار به امزجهء ايشان سازگار است . محصول از شتوى و صيفى بيشتر جو و كمتر گندم و تنباكو و جوزق و ابريشم و خربوزه و هندوانه و چغندر و شلغم و پياز و باقلى است و چندان باغات و ميوهجات ندارد و آنچه دارد از انجير و آلوچه و گوجه و انار و توت سفيد و سياه و قيصى و سيب و انگور خوش طعم و آبدار و شيرين و خوش گوار است . در ازمنهء سابقه قصبهء معمورى بوده و از قرار تقرير پشينيان شمارهء خلقش بچهل هزارى رسيده . و مشهور است كه يك هزار و هفتصد دستگاه شعر بافى از اقمشهء نفيسه و پارچههاى لطيفه ار تافتههاى گلدار و حرير موج دار و زريهاى خوب و مخمل پر خواب و اطلس مشجر و قطنى سنگين و الجهء رنگين و قناويز الوان و قصب لطيف و ساير قمشهء ابريشمينه در بيد گل بافته مىشود و كارخانهاى كاشى پزى اصل كه در اين اوان هر كجا ظروف آن يافت شود او را انتيكه گويند و بهگرانتر بها خرند در اين قريه متعدد
مرآة القاسان يا تاريخ كاشان ( فارسى ) — صفحة 488
مساهمون: عبد الرحيم كلانتر ضرابى ( سهيل كاشانى )
ص٤٨٨