باب هشتم از فصل چهارم قرار وزن وكيل و ذرع چگونه است و چه سكه و پولى رواج است و چند قسم پول رواج دارد و بخارج چه نوع سكه داخل و خارج مىشود و نفع و ضرر چه دارد ؟
جواب آنكه در اين حدود كيل متعارف نيست و وزن به سنگ است و يك من به وزن شاه دومن تبريز است و نيم من رى است و هربيست من به وزن شاه را يك خروار ميگويند ، پس بايد دانست كه يكهزار و دويست و هشتاد مثقال يك من به وزن شاه كه سنگ متعارف كاشان است و در بازار ميگويند يك من ، سه چاريك ، نيم من ، صد درم ، پنجاه ، بيست و پنج ، دوازده ، شش درم ، سه درم ؛ خلاصه سه درم ده مثقال است و دوازده چهل مثقال است و لفظ بيست و پنج كه باصطلاح تبريز پنج سير است هشتاد مثقال است و لفظ پنجاه يكصد و شصت مثقال است و لفظ صد درم سيصد و بيست مثقال است كه يك چاريك به وزن شاه باشد و نوشتن سنگ الوزن [ 205 ر ] از يك من به وزن شاه كه چهارصد درم است الى يكدرم كه تقريبا سه مثقال و ثلث مثقال است موافق آنكه در ثبت و سررشتهء كسبهء بازار نوشته مىشود بشرح حاشيه است كه نوشته شده « 1 »
و اما ذرع متعارف كاشان شانزده گره است و تفاوت آن با يرد « 2 » انگليسى تقريبا يك عشر است كه نه ذرع ما ده يرد انگليسى است و تشخيص يرد را از اين قرار هريردى سه فوت « 3 » است ، يعنى سه پاى متوسط و هرفوتى دوازده اينچ « 4 » و هراينچ مقدار سه شعير است كه از طول به يكديگر ملصق باشد .
هامش
( 1 ) - مقصود شكل سياقى است كه از نقل آن خوددارى شد
( 2 ) - يعنىYard( 3 ) -Foot( 4 ) -Inch