ويران گرديده كه جز از بارگاهى كه مردم آن را گور دانيال پيغمبر مىشناسند و به زيارتش مىشتابند آبادى ديگرى در آن برپا نبوده تا در قرن گذشته كسانى از اروپاييان به انديشه كاوش در آنجا مىافتد و گويا در نتيجهء كار ايشان است كه اكنون آبادى كوچكى در آنجا كه بازار كاروانسرايى بيش نيست پديد آمده .
نخستين كس از اروپائيان كه در خرابههاى شوش به كاوش پرداخت مسترلفتوس عضو انگليسى كميسيون سرحدى بود كه گفتيم پس از قرارداد ارض الروم در سال 1266 به همراهى ميرزا جعفر خان مشير الدوله به محمره و آن پيرامونها آمدند مسترلفتوس مستر چرچيل نخست در سال 1266 به تماشاى ويرانههاى شوش رفته بازگشتند . سپس سال ديگر به همراهى مستر ويليام كه پيشواى نمايندگان انگليس در كميسيون بود به آنجا رفته به كاوش پرداختند و كوشك پادشاهى داريوش را پيدا كردند . پس از چندى بار ديگر مسترلفتوس با پانصد ليره سرمايه كه انجمن باستانشناسان لندن به او سپرده بود به شوش آمده به كاوش پرداخت و پاره نوشتهاى سنگى از پادشاهان هخامنشى به دست آورده به لندن بازگشت .
سپس در نزديكىهاى سال 1300 قمرى مسيو ديولافوا نام از دانشمندان فرانسه به دستيارى سفير فرانسه در تهران از شاه امتياز كاوش در شوش را گرفت و شرط اين امتيازنامه آن بود كه هر چه گوهر ابزار به دست آمد از آن دولت ايران باشد و از ديگر چيزها يك نيمى به ايران داده شود . ديولافوا زن خود را نيز همراه داشت و با چند تن ديگر دو سال كار مىكرد و چيزهاى بسيارى بدست آورده با خود به پاريس برد .
تاريخ پانصد ساله خوزستان ( فارسى ) — صفحة 237
مساهمون: احمد كسروى تبريزى
ص٢٣٧