اينست وضعى كه همواره نظام فيود الى آنوقت را تهديد مىنمود ، و جريان طبيعى تاريخى ، سران اين نظام را با همديگر متصادم مىگردانيد ، تا در اين كشمكش اقتدار ، برمكيان از ميان رفتند ، و دستگاه خلافت عباسى نيز از فقدان ايشان ، به سير نزولى خود آغاز نهاد .
ولى اين وضع به مفاد مردم دور دست و آزادىطلب خراسان بود ، و هر قدر كه مركز بغداد ضعيف مىشد ، ايشان در حفظ منافع ملى خويش نيرو مىيافتند ، چنانچه كمى بعد ازين حوادث ، دولت مركزى آزاد خراسان ، از طرف پوشنگيان هرات تأسيس گرديد .
فضل بن يحيى :
از جملهء فرزندان يحيى كه شاعر عربى ايشانرا بمنزلت طبايع اربعه شمرده بود « 1 » يكى فضل است كه برادر رضاعى هارون و مدتى هم وزير او بوده و تولدش بتاريخ 23 ذيحجه 148 ه در مدينه است .
فضل در ايام جوانى رياست حرم شاهى داشت ، و در سنه 170 ه 786 م او را به پرورش شهزاده محمد الامين گماشتند ، و در اعلان ولايت عهد امين نيز دست داشت ، تا كه در سنه 174 ه - 790 م هارون او را وزير خويش ساخت ، و چون در سنه 175 ه - 791 م يحيى بن عبد اللّه علوى در ديلم شورش كرد ، و مدعى خلافت گرديد ، از دربار هارون فضل بدفع او گماشته شد ، وى اين فتنه را با صلح و تدبير و آشتى خاموش گردانيد ، و يحيى علوى را به بغداد آورد ، كه به پاداش اين خدمت در سنه 177 ه به حكمرانى عمومى تمام سرزمينهاى شرقى خلافت از جرجان و طبرستان و ارمنيه و رى و دماوند گرفته تا كرمان و سيستان و خراسان مامور گرديد « 2 » و چنانچه در فصول مربوطهء آن گذشت ، لشكريان فضل تا غوروند كابل رسيدند ، و معبد شاه بهار را بركندند ، و هم فضل در يك گوشهء معبد
هامش
( 1 ) - اولاد يحيى اربع + كاربع الطبايع ( ابن خلكان 2 / 243 )
( 2 ) - ابن خلكان 1 / 408 و برمكيان بووا 85 ببعد و البرامكه 125 ببعد