كه به يزد برده ميفروشند و خارج شهرش خرابهء بسيار و قبرستان بيشمار است كه در آن خرابهها مسجدى چند است كه بنايش بسيار نيك و خوب و مقبول قلوب است و از اين آثارها ( ! ) مشخّص مىشود كه در ايّام قديم آباديش بسيار و جمعيّتاش بيشمار بوده . . . . . »
3 - دژ استحكامى پاسارگاد
ضمن بررسى جلد اوّل كتاب تختجمشيد
( Persepolis - I )
تأليف دكتر اشميت كه در مواردى چند نام آن در متن كتاب اقليم پارس برده شده است عكس هوائى نمايان و كاملى از تمام محوّطهء پاسارگاد و آثار باستانى مختلف آنجا درج گرديده است ( شكل 3 صفحهء 9 كتاب تختجمشيد سابق الذّكر ) عكس مزبور در نخستين لحظات طلوع خورشيد گرفته شده وضع سايه و روشن آن طورى است كه ناهمواريها و عوارض زمين و بقاياى ويرانهها و آثار موجود پاسارگاد در آن به خوبى تشخيص ميگردد . و با ملاحظهء عكس مزبور كه قسمتى از آن در اين كتاب نقل شده است ( ش 204 ) برج و باروى محوّطهء استحكاماتى وسيعى در جانب شمال غربى صفّهء تخت مادر سليمان بوسيلهء خطوط سايه و روشن نمودار بوده و مىرساند بقاياى دژ استحكاماتى پاسارگاد يعنى محل پادگان پايتخت كوروش كبير در آنجا درون خاك نهفته است .
آنچه از روى عكس مزبور برميآيد دژ مورد ذكر به صورت كثير الاضلاع نسبتا منظّمى بوده تا آنجا كه ميتوان تشخيص داد عدّهء اضلاع آن بالغ برده عدد ميگردد و خطّ الرّأسهاى تپّههاى مجاور صفّه مادر سليمان در جانب شمالغربى عموما براى محلّ بنياد نهادن اضلاع دژ مورد استفاده قرار گرفته و صفّه مادر سليمان نيز ضلع جنوبى كثير الاضلاع را در گوشه جنوبشرقى دژ تشكيل ميداده است طول و عرض محوّطه دژ بطور كلّى هركدام در حدود 600 متر مىباشد .
در صفحهء 21 كتاب تختجمشيد سابق الذّكر نيز توضيحات مشروحى دربارهء دژ مزبور محلّ پادگان ذكر گرديده است كه البتّه ذكر آنها باعث اطناب مطلب