تخطي إلى المحتوى الرئيسي

اقليم پارس ( فارسى ) — صفحة 126

مساهمون:

ص١٢٦
و قلعه كوبى و غنائمى كه از ايشان بدست آمده است ديده مىشود ( ش 189 ) و در جانب چپ يعنى پشت سر شاپور نقوش چهار رديف سواران ايرانى با نظم و ابهّت مخصوص به حال احترام نمودار مىباشد . اين مجلس بزرگترين نقش برجستهء عهد ساسانى است كه در آن شاپور اوّل صحنهء پيروزى خود را بر والرين به صورت كاملترى مجسّم ساخته است و چون صحنهء پيروزى فوق مجموعا در پنج محلّ حجّارى گرديده است ( يكى در نقش‌رستم و يكى در نقش برجستهء داراب و سه نقش در تنگ چوگان ) لذا بى مورد نيست باصل اين سرگذشت هم اشاره اجمالى بشود . درميان پيكارهاى مداومى كه از عهد اشكانيان و ساسانيان همواره بين دولتين ايران و روم در ميگرفت پيروزى شاپور اوّل بر امپراطور والريانوس كه روميان والرين ميگفتند و بسال 260 ميلادى اتّفاق افتاد بسيار مهم و داراى تأثيرات مختلف و فراوان بود ، در اين نبرد شاپور در نزديكى شهر الرها يا اورفا از شهرهاى انطاكيّه امپراطور والرين را با هفتاد هزار رومى اسير نمود و از اين اسيران براى كارهاى عمرانى خصوصا ساختمان پلها و سدّها و شهرها و راهها در خوزستان و قسمتى هم در لرستان استفاده كرد و به نشانهء پيروزى خويش صحنهء فوق را در محلهاى مختلف به صورت نقوش برجسته برجا گذارد ، نام والرين يا والريانوس در شاهنامه بعنوان برانوش آمده و حكيم فردوسى نيز اشاره به شكست امپراطور مزبور نموده و چنين سروده است :
بُرانوش جنگى بقلب اندرون * گرفتار شد با دلى پر ز خون

نقش دوم :

پس از نقش برجستهء عظيم مزبور نقش برجستهء ديگرى است كه در پائين كوه ايجاد كرده‌اند و نهر آب از سراسر وسط آن طىّ قرون متمادى ميگذشت و در نتيجهء عبور مداوم آب حفرهء عميقى در طول قسمت وسط نقش بوجود آمده است ، در سال 1316 شادروان ابراهيم ضرغام بازرس اعزامى باستانشناسى در كاوشهاى علمى