شمالشرقى آن نقوش موزائيك سنگى مشتمل بر تصاوير بانوان و مردان و سرهاى متعدّد زن و مرد و شكل فرشته و مرغ و درخت و حاشيههاى مختلف به طرز بديع و استادانه به كار رفته بود كه قسمتهائى از آنها ضمن خاكبردارى نمايان گشت و آنچه از لطمات و سوانح مختلف بدر رفت زينتبخش موزهء ايران باستان و موزهء لوور گرديد .
بمسافت كمتر از صد مترى مشرق آثار فوق بقاياى كاخ ديگرى وجود دارد كه خاكبردارى قسمتى از آن انجام گرفته و بقيّهء آن مانند بقيّهء تالار بزرگ و ابنيهء ديگر و قسمت اعظم بيشاپور در زير خاك محفوظ است .
در وسط ويرانههاى بيشاپور قسمتهائى از دو پايهء سنگى متّصل بهم كشف گرديد كه هركدام از سه پلّكان مربّع بالاى يكديگر تشكيل ميشده بر فراز هر پايه ستونى بلند تماما از سنگ سفيد يكپارچه نصب بود و جلو دو ستون سكّوى مربّعى از سنگ سفيد ساخته بودند و پايههاى كوچكترى در طرفين سكّو نهاده بودند ، بر بالاى يكى از ستونها نبشتهاى به دو خطّ پهلوى اشكانى و ساسانى در 16 سطر نقر گرديده نام شاپور اوّل و پدر و نياى او را دربرداشت و اشاره به اين شده بود كه آپاساى منشى پيكر شاپور و آثار نامبرده را در محلّ مزبور ساخته و زر و سيم و يك باغ و يك معبد خلعت گرفته است ، اكنون ستونهاى مزبور سرنگون در كنار سكّو و پايهها ديده مىشود ( ش 182 )
شهر بيشاپور در قرون اوّل اسلام نيز مسكون و آباد بود و هنوز هم بقاياى ابنيهاى از آنعهد در قسمت جنوبى ويرانههاى شهر موجود و مشهود است ( ش 183 و 184 ) و به شرحى كه ضمن توضيح دربارهء كازرون اشاره نمود در سال 502 هجرى بوسيلهء ابو سعيد شبانكاره ويران شد و شهر كازرون جايگزين آن گرديد ،
در جانب شمالشرقى بيشاپور بالاى كوهستان ويرانههاى قلعهء مستحكمى وجود دارد كه مربوط و متعلّق به شهر مزبور و قلعهء نظامى آن بوده است و مانند بعض ديگر از اين گونه قلاع بنام قلعه دختر خوانده مىشود ( ش 185 )
آثار بيشاپور در تاريخ 24 شهريورماه 1310 ذيل شمارهء 24 در فهرست
اقليم پارس ( فارسى ) — صفحة 123
مساهمون: محمد تقى مصطفوى
ص١٢٣