بود بزرگتر كردند ، درون غار بسيار وسيع و عميق است و كف مدخل غار بلندتر از داخل آنست ، هنگاميكه به غار ميرسند به صفّهاى كه در ابتداى غار ترتيب داده شده است پائين ميروند و مجسّمهء عظيم شاپور اوّل را در سطح پائينتر ملاحظه ميكنند كه بر روى تختهسنگ اصلى استوار گرديده است ، سر و بدن مجسّمه به حال اصلى باقى و دستها و پاهاى آن شكسته است ، مجسّمهء مزبور در قرون سابق بر اثر سنگينى زياد واژگون گرديده متدرّجا قسمتهائى از پا و دست آن هم شكستگى بيشتر يافته قطعات بزرگ آن از مجسّمه جدا شده بود ( ش 191 ) از چند سال پيش سپاه فارس به احداث راه و تهيّهء وسايل برپا كردن مجسّمه پرداخت و در سال 1336 موفّق به نصب مجسّمه بر روى دو پايهء بتون مسلّح گرديد و قطعات جداى دست و پاى مجسّمه را هم در كنار آن نهادند ( ش 192 ) ارتفاع تمام مجسّمه در حدود هفت متر و پهناى شانههاى آن قريب 2 متر و پهناى دستها در محلّى كه از بدن دور تر قرار دارد نزديك به سه متر مىشود ، بفرمان شاپور اوّل صخرهء بزرگى را كه در وسط غار به صورت طبيعى قرار داشته است تراشيده مجسّمه را از آن درآوردهاند ، بر ديوارههاى دو جانب غار لوحههاى صافى تعبيه نمودهاند و شايد قصد نبشتن خطوط يا ايجاد نقوشى بر آنها را داشتهاند ، داخل غار سرازير ميرود و بحوضهاى آب ميرسد و دالانها و دهليزهاى زير كوهستان از آن به دل كوه راه دارد و با دخول و پيشرفت در آنها به حوضها و آب چكّههاى سقف و طاقنماها و چاه و غيره ميرسند پس از آن هم به محلّهائى منتهى ميگردد كه آب مانع ادامهء راه مىشود ، باحتمال نزديك به يقين علاوه بر مجسّمهء سترك شاپور اوّل آرامگاه ابدى آن شهريار هم در اين غار منظور گرديده بوده است .
مجسّمهء شاپور ذيل شماره 159 در تاريخ 15 ديماه 1310 در فهرست آثار ملّى ايران بثبت رسيده است .
تنگ چوگان را بنامهاى تنگ چگان و تنگ چكو و تنگ چگون و تنگ چكاو هم ميخوانند .
اقليم پارس ( فارسى ) — صفحة 129
مساهمون: محمد تقى مصطفوى
ص١٢٩