با جانب ديگر رودخانه مربوط ميساخته تقريبا در محاذات وسط ويرانههاى مزبور نمودار است ، اين شهر از جمله شهرهائيست كه بوسيلهء شاپور اوّل احداث شد و كاخها و آتشگدهء بزرگ و مجسّمه و نبشتههاى پهلوى و دژوپل و ابنيهء متعدّد ديگر در آن بنياد گرديد كه جز قسمت مختصرى از آنها بقيّهء آثار در دل خاك مستور است و انتظار روزى ميرود كه شرائط و مقتضيات و وسايل كار براى پردهبردارى خاك و روشن نمودن وضع آثار مدفون طورى فراهم آيد كه درعينحال موجبات حفظ و مرمّت آنها نيز تأمين باشد ، در خلال سالهاى 1314 تا 1319 خورشيدى باستانشناسان فرانسوى در اين محلّ مهمّ تاريخى ايران كاوشها و خاكبرداريهاى علمى انجام دادند و چون در وسط جانب شمالى ويرانههاى مزبور ديوارى از سنگهاىتراش با پيكرهاى سنگى حيوانات برفراز آن مشهود بود لذا خاكبردارى خود را از آنجا آغاز نمودند و درنتيجه بناى آتشگدهء مهمّى كه مشتمل بر حياط چهارگوش عالى از سنگهاىتراش منظّم و ممتاز با گيلوئى زيبا بر بالاى ديوار ( ش 180 ) و دهليزها و درها و پلّكان سنگى بود كشف گرديد و متّصل به آتشگده در جانب مشرق آن بقاياى كاخ معظمى هويدا گشت كه تالار عظيم بيست ضلعى با دهليزهاى پشت تالار و حياطهاى متعدّد در جوانب آن را دربرداشت ( ش 181 ) نقشهء تالار بزرگ بدينگونه است كه طرح مربّعى بريزند و در وسط هرضلع مربّع شاهنشينى احداث نمايند ، عمق شاهنشين و طول هرضلع مربّع طورى متناسب منظور گرديده است كه تالار بزرگ به صورت محوّطهء وسيع 20 ضلعى درمىآيد و از انتهاى هريك از شاهنشينها درى باز مىشود كه تالار را به دهليزهاى پشت آن مربوط ميسازد ، در هرطرف هريك از اين چهار در دو طاقچهء بلند و در هريك از 16 ضلع ديگر تالار سه طاقچه در ديوار ايجاد كردهاند ، درون طاقچهها مزيّن به گچبريهائى به شكل گلوبوته و حاشيه است و بر روى هم تالار عظيم سلطنتى بوجود آوردهاند كه هرضلع قسمت مربّع آن قريب 22 متر و از انتهاى هرشاهنشين به انتهاى شاهنشين مقابل آن بالغ بر 37 متر ميشده است و از نظر وسعت و عظمت در نوع خود در ميان آثار عهد ساسانى بىنظير مىباشد ، در كنارههاى كف حياط واقع در جنوبغربى تالار بزرگ مزبور و ايوان واقع در
اقليم پارس ( فارسى ) — صفحة 122
مساهمون: محمد تقى مصطفوى
ص١٢٢