اولين دستهء تآتر به صورت امروزى در سال 1308 خورشيدى در اردبيل پيدا شد و گروهى از فرهنگيان كه در رأس آنها ميرزا غلام تركپور و رضى آقا شيخ الاسلامى قرار داشت در خانهاى در ملتقاى دو كوچهء عارف و دكتر شمس و در جوار خانهء « شازدا » « 1 » نمايشنامههائى را بصحنه آوردند . شكل آنها نسبت به تآترهاى امروزى ، ابتدائى بود و از ترس قشرىمذهبان بجاى بازيكنان زن ، مردان جوان را به شكل و قيافهء آنها درآورده در صحنه ظاهر مىساختند . چندى نگذشت كه اين كار تعطيل شد زيرا چندان استقبال از آن نگرديد . پس از آمدن روسها در شهريور 1320 نيز نمايشنامههائى بوسيله هنرمندانى مثل « حسن آرتيست » بنفع دانشآموزان بىبضاعت مدارس بنمايش گذاشته شد .
سينما و عكاسى :
سينما موضوع تازهاى است « 2 » و بيش از نيمقرن در اين شهر سابقه ندارد . بار اوّل آن را ، كه مثل همهء سينماهاى ايران صامت بود شادروان « رضا كتابچى » به اين شهر آورد ولى عكاسى قريب يكقرن است كه در اردبيل پيدا شده و هماكنون عكسهائى از آن تاريخ موجود مىباشد كه در اين شهر برداشته شده است .
از عكاسان هنرمند و باذوق قرن گذشتهء اردبيل شادروان « ميرزا احمد سعيدى » از همه معروفتر است . او كه حدود هشتاد سال عمر كرد بدين شغل خود علاقه و ذوق خاصى داشت . مردى موقر ، دانشمند ، نجيب و هنرمند بود و در كار عكاسى مهارت زيادى از خود نشان مىداد . عكاسان ديگرى مثل مرحوم « گنجهاى » و ديگران كه بعدا در اين شهر پيدا شدند از شاگردان او به حساب مىآمدند . بيشتر عكسهاى قديمى كه در خانوادههاى اردبيل ديده مىشود كار مرحوم سعيدى مىباشد .
با پيشرفت زمان هم سينما و هم عكاسى در اين شهر وسعت يافت و كاملتر گرديد و
هامش
( 1 ) - شازاد تركىشدهء كلمهء شاهزاده مىباشد و بدينمناسبت بدانجا خانهء شازدا گفته مىشد كه « ابول آقا » نام از نوادههاى قاجارى در آن زندگى مىكرد .
( 2 ) - سينما ، يعنى عكسهاى متحرك ، براى اولينبار در سال 1885 ميلادى ( 1274 خورشيدى ) وسيلهء « اديسون » در آمريكا و « لوميرLumiere» در فرانسه و « پولPaul» در انگلستان روى پرده آمد ولى قريب نيم قرن طول كشيد كه فيلمهاى ابتدائى تكميل و در نقاط ديگر دنيا توسعه يابد . دستگاه سينماى اردبيل اولينبار در سال 1313 يعنى كمتر از 40 سال بعد از تاريخ پيدايش آن به كار افتاد .