زادگاه خود رغبت بيشترى نشان مىدادند .
پيدايش مدارس جديد را در اردبيل ، ما ضمن دو بخش مىآوريم . يكى آنهائيكه مردم و علاقمندان فرهنگ نوين بنام مدارس ملّى بوجود آوردند و دوم مدارسى كه از طرف دولت بوجود آمد و بعنوان مدارس دولتى موسوم گرديد .
بخش اول - مدارس ملّى اردبيل
مدرسه نصريّه يا ادبيّه :
اولين مدرسه به سبك جديد در سال 1322 هجرى قمرى در اردبيل تأسيس يافت . محمد وليخان تنكابنى ملقب به « نصر السلطنه » از رجال دولتى قاجار بود ولى بعلّت گرايش به آزاديخواهى با مشروطهطلبان همكارى مىنمود و در نهضت مشروطيت ايران از پيشروان آن بشمار مىآمد . او كه بعد از مشروطيت بنخستوزيرى ايران رسيد و عنوان سپهدارى اعظم نيز پيدا نمود قبل از آغاز مشروطيت بر اثر اين افكار مورد بىمهرى دولت مظفر الدينشاه قرار گرفت و ظاهرا بعنوان حكمران و در معنى بعنوان تبعيد ، در هشتم ربيع الثانى 1322 قمرى ( اول تيرماه 1283 خورشيدى ) باردبيل ، كه در عهد سلاطين قاجار تبعيدگاه رجال ايران بود ، وارد گرديد . « 1 »
تجار و روشنفكران اردبيل با افكار مترقى كه داشتند مقدم او را گرامى شمردند و با وى دمساز گشتند و با معاضدت او بيك سلسله كارهاى مفيد اجتماعى دست زدند كه ما در صفحهء 181 جلد اول اين كتاب اجمالا به آنها اشاره كرده و تأسيس مدرسهء نصريّه را نيز از جملهء آنها شمردهايم .
مدرسهء نصريه اولين واحد از مدارس نوين بود كه با همت مردم و معاضدت و هدايت نصر السلطنه تأسيس شد و براى احترام حكمران و جلب حمايت بيشتر وى به « نصريه » نامگذارى گرديد . « 2 »
در اين ايام مرد روشنفكر و فرهنگدوستى بنام شادروان « ميرزا حسن رشديه » براى
هامش
( 1 ) - در جلد اول اين كتاب بصفحه 153 مراجعه فرمائيد .
( 2 ) - در تابلوئى كه در عكس صفحه بعد ملاحظه مىشود ، نام مدرسه ، « ادبيّه » نوشته شده است .