مشهد و خبوشان ( قوچان ) و ابيورد و نسا ، امير محمد بيك و بعد از او على بيك پسران امير ارغون شاه حكومت داشتند » « 1 » در دايرة المعارف اسلاميه به زبان فرانسه نوشته شده است « . . . رشيد الدين نامگذارى اين شهر را به قوچان به مغولها نسبت مىدهد . يعنى معتقد است كه لفظ قوچان يك لفظ مغولى است . خرابهها و ويرانههاى خبوشان قديم هنوز به فاصلهء دو فرسخى غربى شهر فعلى موجود است . همين خرابهها آثار همان خبوشان قديم است كه در قرن نوزدهم بر اثر چندين زلزله شديد ويران گرديد . در اواخر قرن چهاردهم ميلادى شخصى به نام غازان كه حاكم خراسان بود مبادرت به ساختن يك معبد بودايى در كوكان نمود .
در زمان شاه عباس اول به فرمان آن پادشاه در كوكان ، يك شهر كردنشين از طايفه زعفرانلو بنا گرديد و يكى از ايلخانان به فرماندارى آن گماشته شد . در كوكان ( قوچان ) هم ، مانند بيشتر شهرهاى ايران مدفن امامزادهاى است به اسم امامزاده ابراهيم بن على بن موسى . اين امامزاده پسر حضرت على بن موسى الرضا عليه السلام است كه در مشهد مدفون مىباشد .
در نزديكى كوكان تپهء نادر ، كه نادر شاه به سال 1160 هجرى مطابق با سال 1747 ميلادى در آنجا كشته شد ، به فرمان نادر ، پس از جنگ بخارا در سال 1740 ميلادى ، جزوههايى از قرآنكه توسط بايسنقر تيمورى نوشته شده بود و در سمرقند ، يا به قول بعضى ديگر در شهر سبز يعنى كاشى ، نگهدارى مىشد ، به كودكان ( قوچان ) منتقل گرديد . در سال 1883 ميلادى به فرمان ناصر الدين شاه دو جزوه از همان جزوهها را به موزه تهران آوردند . « 2 »
در جلد سوم جهانگشاى جوينى چنين مسطور است « . . . آن روز خوانين امير ارغون و صاحب عز الدين طاهر ترغو « 3 » داشتند و جشن كردند . روز ديگر را كوچ كردند و در مرغزار رادكان نيز يك چندى اقامت نمودند و از تمامت ولايات دور و نزديك از مرو و يا زر و دهستان شراب چون آب مىكشيدند و علوفات بىحساب نقل مىكردند و منزل به
هامش
( 1 ) . مؤيد ثابتى ، على . تاريخ نيشابور ، تهران ، 1335 ، ص 54 .
( 2 ) . دايرة المعارف اسلاميه ، چاپ فرانسه ، ص 1156 .
( 3 ) . طعام ، آزوقه ، فرهنگ نفيسى .