در كتاب الانساب سمعانى ذيل مدخل الخبوشانى به ضم خاء چنين آمده است : « . . .
خبوشان از شهرهاى ناحيهء نيشابور است و از آنجاست ابو الحارث محمد بن عبد الرحيم بن الحسين بن سلمان الاثرى الخبوشانى الحفاظ استوايى و ابو موسى عمران بن موسى بن الحصين بن نوشان الفقيه الخبوشانى فى ذكرته فى الخوشان . » « 1 » در تاريخ گرديزى « زين الاخبار » چنين آمده است « . . . و بار ديگر سپهسالار مر ابو الحسن محمد بن ابراهيم را ، دادند ، اندر ذى الحجة سنه خمسين و ثلثمائه ابو الحسن بيامد و بسيار نكوئى كرد با رعيت و عدل بگسترد و سياستى نيكو بنهاد و رسمهاى خوب آورده و هميشه با اهل علم نشستى و از آن زشتيها كه پيش از آن از وى رفته بود كه مردمان از وى رنجها ديده بودند همه را استمالت كرد و آن خوى زشت را بنهاد و رسمهاى بد را برانداخت و فرمان آمد مر ابو الحسن را ، تا با ابو منصور عبد الرزاق حرب كند . چون امير ابو الحسن به حرب او رفت به محكن ( كذا ) و خبوشان ( يوم السبت فى اول يوم المحرم سنه 357 ه . ) سپاه حسن بويه را اندريافت و ابو الحسن اندر عقب او رسيد و حرب ( ورق 103 آ . ) بپيوستند . » « 2 »
عطا ملك جوينى در تاريخ جهانگشا مىنويسد : . . . خوارزمشاه در نسا در انتظار محمود خان و امراى ديگر توقف نموده بود و ايشان خود از آمدن و التماس او ندامت داشتند . عز الدين طغرايى را نزديك او فرستادند و با او ميثاقى و عهدى بستند و از آنجا روان شد و به خبوشان استوا آمد . « 3 »
در لغتنامهء دهخدا چنين مذكور است « . . . استو خبوشان قديم كه از زمان مغول قوچان خوانده مىشود . » « 4 »
در خاور استوا ولايت نسا « 5 » واقع است ، ياقوت گويد در زمان او كرسى آن ولايت را
هامش
معروف به خليفه النيسابورى . به اهتمام دكتر بهمن كريمى ، تهران ، ابن سينا ، 1339 ، ص 140 .
( 1 ) . عبد الكريم بن ابى بكر سمعانى مروزى ، الانساب ، چاپ عكسى ليدن ، 1330 ق . ص 188 .
( 2 ) . ابو سعيد عبد الحى بن ضحاك بن محمود گرديزى ، تاريخ گرديزى يا زين الاخبار ، با مقدمهء ميرزا محمد خان قزوينى ، تهران ، 1327 ، ص 34 .
( 3 ) . عطا ملك جوينى ، تاريخ جهانگشا ، چاپ ليدن ، ج 2 ، ص 31 .
( 4 ) . دهخدا ، على اكبر . لغتنامه ، تهران ، 1330 ، چاپ مجلس ، حرف الف ، ص 1295 .
( 5 ) . نسا نام شهرى بوده است كه خراب شده و آثار آن در نزديكى گيفان قوچان برجاست . قسمتى از قوچان