محدثان منسوب به اين ناحيه مىباشند . « 1 »
امين احمد رازى ( 10 10 ق . ) صاحب هفت اقليم مىنويسد : « . . . در نزهة القلوب آمده كه خبوشان را در زمان باستان استو مىخواندند . » « 2 »
در جامع التواريخ خواجه رشيد الدين فضل اللّه همدانى چنين آمده است « . . . به خوارزمشاه نامه فرستادند و مدد خواستند . او ابو الفضل حاجب را كه از مشاهير جماهير حضرت او بود مدد فرستاد تا دفع مضرت و كفايت معرت آن لشكر بكند . ابو نصر پرده از سر طبق برگرفت و پيش رايت منتصر باز رفت به رستاق « 3 » استوا باهم رسيدند . » « 4 » ياقوت حموى در معجم البلدان مىنويسد : « خبوشان به فتح اول و ضم ثانيه و بعد الواو الساكنه شين معجمة و آخره نون بليدة بناحية نيسابور و هى قصبة كورة استوا . . . » « 5 »
در نزهة القلوب ، تأليف حمد اللّه مستوفى نيز نقل شده است كه « خبوشان شهرى وسط است از اقليم چهارم و توابع بسيار دارد و در دفاتر ديوان ، آن ولايت را استوا نويسند . » « 6 »
معين الدين نظرى مؤلف كتاب منتخب التواريخ معينى كه در سالهاى 816 و 817 هجرى مىزيسته ، مىنويسد : « . . . سلطان صاحبقران در جلگه خوجان از توابع خراسان فرود آمده كه فرستاده محمد سلطان شاه رسيد . خبر اين فتح مهيج تعجيل شد و كوچ بر كوچ روى به تبريز نهاد . » « 7 »
گى لسترنج خاورشناس انگليسى در كتاب جغرافياى تاريخى سرزمينهاى خلافت شرقى
هامش
( 1 ) . اعتماد السلطنه ، محمد حسن خان . مرآت البلدان ، تهران ، 1294 ق . ص 36 .
( 2 ) . رازى ، امين احمد . هفت اقليم ، با تصحيح و تعليق جواد فاضل ، تهران ، على اكبر علمى ، [ بىتا ] ج 2 ، ص 306 .
( 3 ) . روستا ، ده ، ديه ، رك . فرهنگ فارسى ، محمد معين ، ص 1651 .
( 4 ) . همدانى ، خواجه رشيد الدين فضل اللّه . فصلى از جامع التواريخ با مقدمه و حواشى و فهارس از محمد دبير سياقى ، تهران ، كتابفروشى فروغى ، 1338 ، ص 85 .
( 5 ) . شهاب الدين ابى عبد اللّه ياقوت بن عبد اللّه الحموى الرومى ، معجم البلدان ، به تصحيح . . . محمد امين الخانجى . طبع مصر ، 1324 ق . ص 398 .
( 6 ) . حمد اللّه بن ابى بكر محمد بن نصر مستوفى قزوينى ( بخش نخست از مقاله سوم ) نزهة القلوب ، به كوشش محمد دبير سياقى ، تهران ، 1336 ، ص 185 .
( 7 ) . منتخب التواريخ معينى ، به تصحيح ژان اوبن ، تهران ، 1336 ، ص 331 .