رفته و استوا موقع خود را تا مدتى حفظ كرده است . « 1 »
مؤلف تاريخ اشكانى در كتاب دُرر التيجان مردم شهرهاى بجنورد و اسفراين و قوچان و شيروان و درگز و كلات را از اعقاب « پارتيان » اصلى مىداند . « 2 »
در دايرة المعارف اسلاميه آمده است كه « كوكان ( قوچان ) يكى از شهرهاى ايران است كه در قسمت شمال استان خراسان و در قسمت علياى رودخانه اترك قرار دارد .
ممكن است اين شهر همان آشاك يا آرسكاى قديم باشد . جغرافيدانان قديم عرب آن را خابوشان مىناميدند و بعدها خوجان ناميده شد . به اين ترتيب اين كلمه تغييراتى پيدا كرد . . . »
قوچان از اسلام تا حملهء مغول
قوچان از صدر اسلام تا اوايل تسلط قوم مغول به اسامى استو يا استوا و خوجان و خبوشان ناميده مىشد . در مرآت البلدان آمده است كه استوا به ضم اول و سكون ثانى و ضم تا ، الكهاى است از نواحى نيشابور . معنى اين لفظ به زبان اهل خراسان محلى است مستوى كه خوب آفتابگير باشد . اين الكه نود و سه دهكده دارد و حاكم نشين آن خبوشان است . اين عقيدهء ابو القاسم بيهقى است . ابو سعيد گويد استوا ، ناحيهاى است از نواحى نيشابور مشتمل بر نواحى كثيره و دهكدههاى بسيار و با خبوشان هم خاك است و اين ناحيه از نواحى نيشابور و حدود آن متصل است به حدود نسا . جمعى كثير از علما و
هامش
( 1 ) . ملكزاده بيانى ، اولين تختگاه پارتها ، مجلهء بررسيهاى تاريخى ، ش 2 ، سال 12 ، خرداد 1356 ، ص 92 - 93 .
( 2 ) . قاسمى ، ابو الفضل . خاوران ، گوهر ناشناخته ، ص 96 .