رحلت
چنانكه پيش از اين آوردهام در كتيبهاى كه بر سر قبر او هست و از سال 891 است سال فوت او را 586 نوشتهاند . در تاريخ مرگ او قطعهاى سرودهاند كه دو بيت آن را مؤلف هفت اقليم نقل كرده و نسخهء تمام آن اين است :
شيخ عطار آن فريد روزگار * مرشد شاهان و شاهنشاه فقر
سال عمرش جامع آمد زانكه بود * جامع اسرار وحدت شاه فقر
شد شهيد راه فقر آن رهنما * سال تاريخش از آن شد راه فقر
مطابق اين قطعه مدت عمر او به عدد كلمهء جامع به معنى 114 سال و سال مرگ وى به عدد حروف عبارت « راه فقر » يعنى همان سال 586 است ولى پيداست كه اين قطعه در همان زمان عطار ساخته نشده و لااقل دويست سال پس از آن ساختهاند زيرا كه در قرن ششم و هفتم تا اواخر قرن هشتم به هيچ وجه شعرى كه در آن مادهتاريخ را به حساب ابجد بياورند در زبان فارسى ديده نشده است و اين روش در اواخر قرن هشتم معمول شده است . همين قطعه را حاج خليفه در تقويم التواريخ نقل كرده و به همين جهة فوت او را در 586 دانسته است . همين گفته را سيد محمد شمعى در كتاب « علاوه لى اثمار التواريخ » « 1 » آورده و سال فوت او را 586 ضبط كرده است . جامى در نفحات الانس كه در 881 تاليف كرده و قديمىترين كتابى است كه تاريخ شهادت عطار را ضبط كرده در 627 نوشته است .
پس از آن دولتشاه در تذكرة الشعراء كه در 892 تاليف كرده مرگ او را در دهم جمادى الاخرهء 627 يا به قول ديگر در 589 و يا 619 نوشته است و خود گويد تفاوت فراوان در اين اقوال واقع است و اين تواريخ از نسخ نوشته شده و پيش از آن مىگويد سه سال پس از قتل او شادياخ خراب شد . خوندمير در حبيب السير
هامش
( 1 ) - چاپ استانبول 1295 ص 48