دوم . تنميه ( رشد و نمو دادن ) ، اعمال ، كه فرمود :
« مَنْ جاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثالِها »
چنانچه سابقا گذشت . « 1 »
سوم ، محبت او را در دلها جاى دهد ؛ كما قال اللّه تعالى :
« إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ سَيَجْعَلُ لَهُمُ الرَّحْمنُ وُدًّا »
« 2 »
چهارم و پنجم ، مغفرت و طول عمر است ؛ كما قال اللّه تعالى :
« يَدْعُوكُمْ لِيَغْفِرَ لَكُمْ مِنْ ذُنُوبِكُمْ وَ يُؤَخِّرَكُمْ إِلى أَجَلٍ مُسَمًّى »
« 3 »
هامش
( 1 ) . در شذره سوم درباره مكافات صله به تفصيل مطالبى بيان شد ؛ آنچه در اينجا يادآور مىشويم اين است كه شكر خداوند تعالى درباره بندگانش در مقام عمل ، پس از توفيق بندگى و اطاعت و ارزيابى اعمال نيك است ؛ بهگونهاى كه اعمال را در سطح بالا رشد داده و بهاى چندين برابر مىدهد .
( 2 ) . سومين عملى كه خداوند تعالى درباره بندهاش انجام مىدهد اين است كه علاوه بر آنكه پاداش عمل نيك او را به چندين برابر عطا مىفرمايد ، محبت وى را در دل دوستانش مىافكند ؛ بهگونهاى كه در ميان مردم وى را آبرومند و محبوب مىسازد و اعتبار و شخصيت وى را محترم مىشمارد . در اينجا اشاره به يك نكته خالى از فايده نيست و آن اينكه برخى از اعمال آثارى دارد كه از آنها به آثار وضعى تعبير مىشود ؛ براى مثال صله رحم موجب طول عمر و خدمت به پدر و مادر سبب خير در دنيا و آخرت مىشود . پس اعمال نيك بندگان آثار وضعى دارد و يكى از آن آثار كه خداوند مقدر فرموده ، محبوبيت است ؛ چنانكه مىفرمايد :إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ سَيَجْعَلُ لَهُمُ الرَّحْمنُ وُدًّا( مريم ( 19 ) : 96 )
همانا كسانى كه ايمان آورده و عمل شايسته انجام دادند ، ( خداوند ) رحمان به زودى براى ايشان محبتى قرار مىدهد .
توضيح آنكه رحمت الهى شامل حال بنده نيكوكار مىشود و او را در بين خاص و عام محبوب مىكند .
( 3 ) . چهارمين عملى كه خداوند تعالى درباره بنده نيكوكارش انجام مىدهد ، اين است كه او را در سايه رحمت خويش مىآورد و از گناه او درمىگذرد .
در حقيقت نقص وجود او را مرتفع مىسازد و او را كمال مىبخشد ؛ زيرا غفران الهى همان اعطاى قرب منزلت است كه مستند به دارا بودن كمال است . پس خداوند منان به سبب لطف و مقام رحيميتش بنده مؤمن را به سبب غفران رتبه كمال مىبخشد و او را شايسته درك فيوضات خويش مىگرداند .