( 38 - حكيم آقا ميرزا صفاى اصفهانى ( حكيم صفا ) « 1 » )
آقاى سهيلى خوانسارى زندگينامه ميرزا صفاى اصفهانى را در مقدمه ديوان وى چنين آورده است :
« آقا ميرزا صفاى اصفهانى برادر آقا ميرزا على محمد حكيم اصفهانى است كه هر دو نزد استاد آقا محمّد رضا قمشه تلمّذ كردهاند .
در اواخر سدهء سيزدهم كه تهران مركز اهل علم و هنر شده بود چون كالاى دانش رواج داشت ، ارباب معرفت از هر طرف روى بدين شهر مىآوردند .
دو برادر كه روزگار جوانى را برنج كسب فضل و دانش مىگذاشتند از فريدن اصفهان زادگاه خويش بار سفر بسته در تهران رحل اقامت افكندند .
هر يك در مدرسهاى مسكن گزيدند و به سختى با اندك سرمايه اسباب معاش را فراهم مىكردند و در كسب علوم مىكوشيدند تا آن كه در علم و فضل مقام استادى يافتند و ديرى نگذشت كه متاع دانش آنان را مشترى پديدار گشت و ارباب ذوق و أدب محضر اين دو تن را مشتاق و سخن هر يك را خريدار شدند . اين دو دانشمند گذشته از آن كه در حكمت و فلسفه و كلام و فقه و عرفان متبحّر بودند ، در سخنورى نيز مقامى و الا داشتند و محفل آنان غالبا مجمع افاضل بود .
برادر مهتر ، حكيم صفا ظاهرا بسالى كه ميرزا محمّد رضا مستشار الملك ( پدر آقاى قويم ) وزير خراسان كه بعد ملقّب به مؤتمن السلطنة شد ، براى انجام كارهاى ديوانى ، به مقرّ سلطنت آمد و در بازگشت به معيت وى بمشهد رهسپار شد .
هامش
( 1 ) - استاد جلال الدين آشتيانى مىفرمايد « . . . آقا سيد جواد عراقى كه حدود دو سال قبل در يكى از قراء مجاور شهر رى درگذشت در سال 1325 هجرى شمسى از معمرين بود و قريب 90 سال از عمر او مىگذشت . او خود ساليان دراز در مدرسه ميرزا ابو الحسن ( همان مدرسهاى كه حكيم صفا سكونت داشته ) ساكن بود . مىگفت اهل فن « آقا ميرزا صفا را از تلاميذ درجهء اوّل آقا محمّد رضا قمشهاى مىدانستند » . ( معاد جسمانى ، شرح بر زاد المسافر ملّا صدرا ص 275 . ) .