باب الاعتصام
قال اللّه تعالى :
وَ اعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِيعاً
« 1 » ، و قال
وَ اعْتَصِمُوا بِاللَّهِ هُوَ مَوْلاكُمْ
« 2 » .
« عصمت » حمايت است ؛ ( يعنى نگهبانى كردن ) ، و « اعتصام » احتماء است ؛ ( يعنى خود را از چيزى نگهداشتن ) ؛ و معنى اعتصام به حبل اللّه ، احتفاظ است به طاعت او تا حمايت كند معتصم را از مخالفت . و گاهى اطلاق كرده مىشود حبل را بر عهد و بر قرآن - به استعاره - پس به درستى كه كسى كه اعتصام و تمسّك نمايد به قرآن ، نگه مىدارد او را از ميل به باطل و ضلال . و كسى كه تمسّك كند به عهد ، نگه مىدارد او را از غدر و و بال . و امّا اعتصام به خداى تعالى ، پس او احتماء است به خداى تعالى از كلّ ما سواى او تا آنكه خلاص كند او را از رقّ غير ، و تا حمايت كند او را از شرّ ؛ به درستى كه اوست مولا ، نه غير .
الاعتصام بحبل اللّه هو المحافظة على طاعته مراقبا لأمره ؛ و الاعتصام باللّه هو الترقّي عن كلّ موهوم ، و التخلّص عن كلّ تردّد .
مقدّم داشت « اعتصام به حبل اللّه را » چرا كه او حال اهل بدايت است ؛ و تفسير كرد او را به « محافظت بر طاعت او » در حالت بودن عبد « مراقب از براى امر « 3 » خداى تعالى » . و « مراقبهء از براى امر » دوام نظر قلب است به سوى امر سيّدش از جهت امتثال ، نه از جهت خوف و نه از جهت رجا ؛ بلكه « 4 » از براى نفس بودن او امر سيّد او ،
هامش
( 1 ) . آل عمران / 103 .
( 2 ) . حجّ / 78 .
( 3 ) . اصل : - امر .
( 4 ) . ك : يعنى .