مقدمه در بيان شرف و فضيلت انسان
بر عاقل خبير پوشيده نيست كه كتب الهى و اخبار حضرت رسالت پناهى مشحون است به فضائل و شرف انسان . چه انسان افضل و اشرف موجودات است .
زيرا كه او اوّل موجود است و آخر مقصود و ميان او و حق تعالى واسطه نيست از آن جهت كه در حديث شريف وارد است كه : « انا من الله و الخلق منى » « 1 » يعنى من از خدايم و خلق از منند . يعنى ، بواسطهء من موجودند . پس ميان انسان و خدا واسطه نباشد . و دليل عقلى بر آنكه انسان اوّل موجودات است ، آن است كه موجودات به او منتهى مىشود ؛ همچنانچه درخت به ميوه . و اوّل هر چيز همان است كه نهايت كمال آن چيز است . و شرف و فضيلت انسان را وجوه بىشمار است . از آن جمله آنكه علم به كليات و جزئيات او را حاصل است . ديگر آنكه جميع موجودات در او مندرجند بر وجه اتمّ ، چنانچه از يك تا نه در ده مندرجند . زيرا كه انسان جامع مراتب وجود است ؛ هم روحانى و هم جسمانى . و حضرت امير المؤمنين و امام الموحدين على - عليه السلام - مىفرمايد كه
أ تزعم أنك جرم صغير * فيك انطوى العالم الأكبر
يعنى ، گمان مىبرى كه تو اين جسم كوچكى و حال آنكه در تو پيچيده است اين عالم اكبر .
ديگر آنكه ظهور جميع اسماء و صفات الهى در انسان است . چه هر يك از موجودات خداى تعالى را به يك نام خاص مىخوانند و انسان او را به تمام نامها مىخواند ؛ چنانچه كريمهء و
« عَلَّمَ آدَمَ الْأَسْماءَ كُلَّها »
« 2 » خبر مىدهد .
ديگر آنكه انسان تعيين مراتب موجودات مىكند و حقيقت ذات و صفات هر چيز از انسان ظاهر مىشود . ديگر آنكه در احاديث قدسيه وارد است كه : « يا بن آدم
هامش
( 1 ) . و الكل منّى - مشارق انوار اليقين فى اسرار امير المؤمنين ( عليه السلام ) ، حافظ رجب برسى ، ص 29 .
( 2 ) . بقره ، 31 .