هيچ دويى به وجهى از وجوه در او نيست . و الحمد لله وحده و الصلاة و السلام على محمد و آله « 1 » .
النتيجه
بر ضمير اذكيا پوشيده نيست كه هر صنعتى را آلتى است و در هر كارى ، آنكه استاد است و حكمتش زياده ، احتياجش به آلت كمتر است ؛ چنانچه از حكما در جرّ اثقال و فن طلبد « 2 » ، ظاهر مىشود . و چون از اخبار انبيا - صلوات اللّه عليهم - به يقين پيوسته كه غرض از ايجاد عالم ، معرفت است و آن به وجه اتمّ در نشأت انسانى متحصل پس غرض تعلّق به خلق انسان گرفت و باقى موجودات آلات و توابع وجود او شدند . و هرگاه كه حكيم خبير - جل شأنه - اين همه آلات را براى صنعت شخص انسانى به كار درآورد ، دلالت بر غايت شأن و نهايت جمعيت اتقان اين مصنوع مىكند . و امام العالمين و سيد العارفين و سند الموحدين ، سرّ الانبياء و نور الاولياء و سراج اللّه المهتدى به ، امير المؤمنين ، على بن ابى طالب - سلام اللّه عليه - در تعريف صنع مىفرمايد كه [ 1 ] ،
أ تزعم انّك جرم صغير * و فيك انطوى العالم الاكبر
و كريمهء
« لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ فِي أَحْسَنِ تَقْوِيمٍ »
« 3 » مؤكد به اقسام هم مشعر بر اين است و از مصنوع كامل الاستعداد مشرف به تشريف و
« اصْطَنَعْتُكَ
« 4 »
لِنَفْسِي »
« 5 » ، معرفت مطلوب است و معرفت آن است كه بر نهج شرع شريف باشد ؛ چنانچه مذكور شد كه نهايت اين معرفت ، معرفت محمّدى است - صلّى اللّه عليه و آله و سلم - چه نزد محققين عرفا وجود اين عالم محسوس ، عين شريعت است ، و از ادلهاى كه بر اين مطلب دارند ، و راى كشف ، يكى اين است كه اوّل چيزى كه مخلوق شده ، روح محمّد است - صلّى اللّه عليه و آله و سلم - بنا بر حديث . و
هامش
( 1 ) . مج : و آله الطاهرين ، اتمام رساله 27 رجب 1299 ، رضوى نيز « النتيجه » الخ را فاقد است .
( 2 ) . در اصل اين چنين آمده است .
( 3 ) . التين ، 4 .
( 4 ) . اصل : اصطفيتك .
( 5 ) . طه ، 41 .