بوده و هست و خواهد بود ، جمله در لوح محفوظ و كتاب خدايند . اما مواليد ، كتاب پيدايند و آبا و امّهات ، كتاب پيداكننده ( نسفى ، انسان كامل ، ص 197 ) .
در اصطلاح صوفيه عبارت است از لوح محفوظ قدرى كه آن نفس كل يا عقل كل است بلكه عبارت است از علم الهى
" وَ لا رَطْبٍ وَ لا يابِسٍ إِلَّا فِي كِتابٍ مُبِينٍ " ،
مفسّر از همين حضرت علم است كه رطب عبارت است از وجود ، و يابس كنايه از عدم ؛ و احاطهء اين دو مرتبه متصوّر نيست مگر در همين حضرت ( تهانوى ، كشّاف ، ذيل واژهء كتاب ) .
به نزد آنكه جانش در تجلّى است * همه عالم كتاب حق تعالى است
( شبسترى )
( [ 4 ] ) . سورهء طور آيات 1 و 2 ؛ سوگند بهطور و كتابى كه نگاشته شده .
( [ 5 ] ) . قسمتى از آيهء 59 سورهء انعام كه شكل كامل آن بدين صورت است :
" وَ عِنْدَهُ مَفاتِحُ الْغَيْبِ لا يَعْلَمُها إِلَّا هُوَ وَ يَعْلَمُ ما فِي الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ وَ ما تَسْقُطُ مِنْ وَرَقَةٍ إِلَّا يَعْلَمُها وَ لا حَبَّةٍ فِي ظُلُماتِ الْأَرْضِ وَ لا رَطْبٍ وَ لا يابِسٍ إِلَّا فِي كِتابٍ مُبِينٍ " ؛
و كليدهاى غيب تنها نزد اوست . جز او [ كسى ] آن را نمىداند و آنچه در خشكى و درياست مىداند ، و هيچ برگى فرونمىافتد مگر [ اينكه ] آن را مىداند ، و هيچ دانهاى در تاريكىهاى زمين و هيچ تر و خشكى نيست مگر اينكه در كتابى روشن [ ثبت ] است .
( [ 6 ] ) . آنچه از يكيك ماهيّات و اعيان به كلمهء معنويّه و غيبيّه و از خارجيّت به كلمهء وجوديّه و از مجرّدات به مفارقات كنايه شده است ( جرجانى ، تعريفات ، ص 139 ) .
كلمه كنايه از هريك از ماهيّات و اعيان و حقايق و موجودات خارجى است و خلاصه شامل هر متعيّن است ؛ و مشخّص و ممتاز ساخته است معقولات از ماهيّات ، و حقايق و اعيان را با كلمهء معنويّه و غيبيّه ، و خارجيّات را با كلمهء وجوديّه ، و مجرّدات مفارقات را با كلمهء تامّه ( كاشانى ، اصطلاحات الصوفية ، ص 146 ) .
كلام در اصطلاح ، تجلّى حاصل از تعلّق اراده و قدرت است براى اظهار ما فى الغيب و ايجاد آنچه در غيب است ( قيصرى ، شرح فصوص الحكم ، ص 13 ) .
همهء عوالم لاهوت ، ملك و ملكوت ، كلماتاللّهند ( ملا صدرا ، اسفار ، ج 1 ، " سفر سوم " ، ص 305 ) .
مصعد كلمات ، حضرت حق است چنانكه گفت :
" يَصْعَدُ الْكَلِمُ الطَّيِّبُ "
و در حضرت حق تعالى نه شب باشد و نه روز . در جانب ربوبيّت ، زمان نباشد ( سهروردى ،