إمّا بقيت فإنّى لست متّخذا * أهلا و لا شيعة فى الدّين إذ فجروا
قد بايعونى و لم يوفوا ببيعتهم * و ماكرونى فى الأعداء إذ مكروا
و ناصبونى فى حرب مضرّمة * ما لم يلاق أبو بكر و لا عمر
اصل إمّا « إن ما » . و اتّخاذ : فراگرفتن ، و بعضى گويند او مأخوذ از « تخذ » است و تاء او اصلى است ، چون تاء « اتّباع » ، و جوهرى گويد : هو من الأخذ ، إلّا أنّه أدغم بعد تليين الهمزة و إبدال التّاء ، ثمّ لما كثر استعماله على لفظ الافتعال ، توهّموا أنّ التّاء أصليّة فبنوا منه فعل يفعل ، فقالوا : تخذ يتخذ ، و قرئ :
لَاتَّخَذْتَ عَلَيْهِ أَجْراً
« 1 » . و أهل : آشنا . و شيعة : گروه همدل . و مبايعة : بيعت كردن ؛ و بيعة : پيمان . و مماكرة : با كسى مكر كردن . و مناصبة : با كسى جنگ و دشمنى آشكارا كردن . و تضريم : برافروختن آتش . و أبو بكر : عبد اللّه بن عثمان « 2 » أبى قحافة بن عامر بن عمرو بن كعب بن سعد بن تيم بن مرّة بن كعب بن لؤىّ بن غالب . و عمر : پسر خطّاب بن نفيل بن عبد العزّى بن رباح بن عبد اللّه بن قرظ « 3 » بن زراج « 4 » بن عدىّ بن كعب .
مىفرمايد : اگر بمانم ، پس به درستى كه من نيستم فراگيرندهء آشنا و نه گروه همدل در دين ، براى آنكه ايشان بىسامان شدند . به حقيقت بيعت كردند با من و وفا نكردند به بيعت خود ، و مكر كردند با من در ميان دشمنان ، چون مكر كردند ايشان . و آشكارا كردند دشمنى با من در كارزارى برافروخته ، كارزارى كه نديد « 5 » ابو بكر و نه عمر . س :
آن يار كهن كه بود با من همعهد * امروز به قصد خون من دارد جهد
آرى چه توان كرد كه در يك زنبور * آميختهاند زهر قاتل با شهد
حكايت
جمعى از قريش كه با مرتضى بيعت نمودند و وفا نكردند طلحة بن عبد اللّه بن عثمان بن عمرو بن كعب بن سعد بن تيم بن مرّة بن كعب بن لؤىّ بن غالب بن فهر بن مالك بن
هامش
( 1 ) . الكهف : 77 . - - صحاح : 559 .
( 2 ) .E: + بن .
( 3 ) .ADG: قرط .
( 4 ) .CD: رزاح .
( 5 ) .G: نديدند .