بعضى گويند عبد اللّه بن مسعود ابو جهل را در ميان كشتگان بدر ديد كه مجروح افتاده بود ، پاى بر گردن او نهاد . ابو جهل گفت : « اى شبانك گوسفند ، بلند جائى يافتى ! » پس به شمشير ابو جهل سر او را ببريد « 1 » و به خاك مىكشيد تا نزد پيغمبر آورد . و شرح قتل عتبه و وليد و شيبه در حرف باء گذشت .
و قتّلنا سراة النّاس طرّا * و غنّمنا الولائد و العبيدا
و شيبة قد قتلنا يوم ذاكم * على أثوابه علقا جسيدا
فبوّأ « 2 » من جهنّم شرّ دار * عليها لم يجد عنها محيدا
تقتيل : مبالغه در كشتن . و سرو : مهتر شدن ؛ و سرىّ : مهتر ، و قال الجوهرىّ : جمع السّرىّ : سراة ( بالفتح ) ، لا يعرف غيره و هو جمع عزيز أن يجمع فعيل على فعلة « 3 » . و تغنيم :
غنيمت دادن . و وليدة « 4 » : دخترزاده و پرستار . و عبيد ( بفتح عين ) : جمع عبد . و تغنيم ولائد و عبيد كنايت از كثرت غنيمت . و ذا اشارت بيوم بدر . و كم : حرف خطاب به جماعت . و علق ( بفتح عين و لام ) : خون بسته . و جسيد : خون خشك . و تبوئة : كسى را به جائى فرو آوردن . و جهنّم : دوزخ ، و مؤنّث سماعى است . و شرّ : صيغهء تفضيل . و ضمير عليها راجع به جهنّم ، و ضمير عنها به دار يا جهنّم . و تخصيص شيبه بتفصيل احوال و گذاشتن ابو جهل و عتبه و وليد باجمال آنست كه شيبه مقتول حمزه بوده و اين قطعه جواب كسى است كه شماتت بقتل حمزه مىنموده .
مىفرمايد : كشتيم به مبالغه مهتران مردم را همه « 5 » ، و غنيمت داديم « 6 » دخترزادگان ، يا « 7 » پرستاران « 8 » ، و بندگان را . و شيبه را به حقيقت كشتيم در روز بدر ، در « 9 » حالى كه بود « 10 » بر جامههاى خود خونى « 11 » بستهء خشك . پس فروآوردهشد از دوزخ به بدتر سرائى ، بران
هامش
( 1 ) .EG: بريد .
( 2 ) .C: فبوّاء ،G: فبوّء .
( 3 ) . صحاح : 2375 .
( 4 ) .B: وليد .
( 5 ) .C: - همه .
( 6 ) .C: داريم .
( 7 ) .G: و يا .
( 8 ) .C: + را .
( 9 ) .E: - در .
( 10 ) .C: برد .
( 11 ) .C: خون .