« بهتانا » . « 1 » و تحريم : حرام كردن . و كلام : سخن . و أفضل صفت أدب . و عن الكذب متعلّق به صمت . و غيبة معطوف بر كذب . و حرّمها اشارت به آيت
وَ لا يَغْتَبْ بَعْضُكُمْ بَعْضاً أَ يُحِبُّ أَحَدُكُمْ أَنْ يَأْكُلَ لَحْمَ أَخِيهِ مَيْتاً
« 2 » . و امام غزّالى در احيا فرمايد : « قال سليمان بن داود ، عليهما السّلام « 3 » : خ إن كان الكلام من فضّة ، فالصّمت من ذهب خ . » « 4 »
مىفرمايد : ادب كردم نفس خود را ، پس نيافتم مر نفس را غير پرهيزكارى خدا ادبى كه باشد در همهء حالات او ، و اگرچه كوتاه باشند ، « 5 » فاضلتر از خاموشى او از دروغ و از غيبت مردم ، به درستى كه غيبت مردم ، حرام ساخته است آن را حضرت ذو الجلال در كتابهاى آسمانى . اگر باشد از سيم سخن تو ، اى نفس ، به درستى كه خاموشى از طلاست .
س :
از هرچه كنى خيال خاموشى به * وز « 6 » غيبت اهل دل فراموشى به
تقوى سبب نجات مردم باشد * گر مدّت عمر خود دران كوشى به
تنبيه بر ترك جواب اراذل و ارشاد بتعظيم ارباب فضائل
سليم العرض من حذر الجوابا * و من دارى الرّجال فقد أصابا
و من هاب الرّجال تهيّبوه * و من يهن الرّجال فلن يهابا
عرض : آنچه ستايند و نكوهند از مردم . و جواب : پاسخ . و مداراة : نرمخوئى كردن . و إصابة : صواب كردن . و الهيبة و المهابة : الإجلال و المخافة ، و قد هابه و يهابه ؛ و تهيّبت الشّىء : خفته . « 7 » و إهانة : خوار كردن .
مىفرمايد : موصوف به سلامت عرض كسى است كه پرهيز كند از جواب مردم گفتن ، و هركه نرمخوئى كند با مردان ، پس به حقيقت صواب كند ؛ و هركه به شكوه دارد مردان را ،
هامش
( 1 ) . صحاح : 196 .
( 2 ) . الحجرات : 12 .
( 3 ) .C: صلّى اللّه عليه ،G: ص .
( 4 ) . إحياء 3 : 120 .
( 5 ) .E: باشد .
( 6 ) .BE: در .
( 7 ) . صحاح : 239 .