و اتّحاد بود و مىگفت : اين دو مشعر به غيريّتند « 1 » و ما مىگوئيم « 2 » : ليس فى الدّار غيره ديّار ، و هذا العذر أشدّ من الجرم . »
فتح
صوفيّه گويند وجود لا به شرط « 3 » احديّت جمع و هويّت ساريه در جميع موجوداتست ، و به شرط لا مرتبهء احديّت و برزخ البرازخ و عما ، و به شرط جميع اسما و صفات مرتبهء الوهيّت و مرتبهء واحديّت . و اطلاق « عما » بر مرتبهء احديّت موافق « 4 » حديث است . ترمذى گويد : ابو رزين عقيلى « 5 » از نبى ، صلّى اللّه عليه و سلّم ، پرسيد : « أين كان ربّنا قبل أن يخلق خلقه ؟ » فرمود : « كان فى عماء ما فوقه هواء و ما تحته هواء و خلق عرشه على الماء . » « 6 » و عما ابر رقيق است و چون ابر محسوس را هواى فوق و تحت لازم است ، بنفى لازم تنبيه فرمود كه مراد ابر معنويست .
و قدماى حكما در مسألهء وجود موافق صوفيّهاند و قايلند بسريان نور حقّ در مراتب ، و ازيشان بطريق رمز منقول است كه از تحيّز وحدت نقطه پيدا شد و از حركت نقطه خطّ ، و از حركت خطّ سطح ، و از حركت سطح جسم . ظ :
ما مى به بانگ چنگ نه امروز مىخوريم * بس دور شد كه گنبد چرخ اين صدا شنيد
ما باده زير خرقه نه امروز مىكشيم * صد بار پير ميكده اين ماجرا شنيد
و ابو على در نمط تاسع از اشارات گفته : « العارف هشّ « 7 » بشّ بسّام يبجّل الصّغير من تواضعه « 8 » مثل ما يبجّل الكبير و ينشط من الخامل مثل ما ينشط من النّبيه ، و كيف لا يهشّ و هو فرحان بالحقّ و بكلّ شىء ؛ فإنّه يرى فيه الحقّ . » « 9 » د :
دلى كز معرفت نور و صفا ديد * بهر چيزى كه ديد اوّل خدا ديد « 10 »
هامش
( 1 ) .F: به غير نيستند .
( 2 ) .F: - و ما مىگوئيم .
( 3 ) .CDG: + شىء .
( 4 ) .D: مطابق .
( 5 ) .F: عقلى .
( 6 ) . ترمذى : 3034 .
( 7 ) .E: + و .
( 8 ) .G: - من تواضعه .
( 9 ) . الإشارات و التّنبيهات : 156 .
( 10 ) . گلشن راز ، در : مجموعهء آثار شبسترى : 70 .