بعد از سعى و توجّه نيز از وقوع و حصول ابا مىكند . امّا اثر الهام صاحب وى را حاضر و مهيا است بىكلفت و صعوبت .
و هو على ثلاث درجات :
و الهام بر سه درجه است :
الدرجة الاولى : إلهام نبيّ يقع وحيا قاطعا ؛ مقرونا بسماع أو مطلقا .
درجهء اوّل ، الهامى « 1 » است منسوب به نبىّ كه واقع است به طريق وحى ، و اشارت قطعى يقينى كه هيچ « 2 » شايبهء شك و ريب را به وى راه نيست ؛ گاه مقرون به سماع است و گاه نيست . يعنى تفهيمى است از غيب بر دل بر « 3 » وجه امر « 4 » يا « 5 » نهى يا غير آن .
و وحى در لغت اشارت پنهان را گويند و به انبيا مخصوص نيست . « 6 » قال اللّه تعالى :
وَ أَوْحى رَبُّكَ إِلَى النَّحْلِ .
« 7 »
و در بعضى نسخهها « الهام نباء » « 8 » واقع « 9 » است ؛ يعنى الهام خبرى است كه واقع مىشود به طريق وحى ؛ و « 10 » اين عبارت ظاهرتر است ، و به درجهء دويم مناسبتر است . « 11 » الدرجة الثانية : إلهام يقع عيانا ؛
درجهء دويم ، الهامى است كه وقوع وى « 12 » به طريق معاينه است ، و محتاج به توجيه و تأويل نيست .
و علامة صحّته أن لا يخرق سترا ،
و نشان صحّت وى آن است كه هيچ كس را پردهدرى نكند ، و نهان « 13 » كسى آشكارا نكند ، و مروّت و فتوت مرعى دارد . « 14 »
و لا يجاوز حدّا ،
هامش
( 1 ) . ع : الهام .
( 2 ) . ج : - هيچ .
( 3 ) . ج : در .
( 4 ) . ع : در نسخه ع ناخوانا است .
( 5 ) . ع : با .
( 6 ) . ضبط نسخه ج « نيست » بوده كه با زدودن به « است » تبديل كردهاند .
( 7 ) . النحل / 68 .
( 8 ) . ج : بناء .
( 9 ) . ج : واقست .
( 10 ) . ع : - و .
( 11 ) . ع : - و به درجه دويم مناسبتر است .
( 12 ) . ع : آن .
( 13 ) . ع : پنهان .
( 14 ) . ع : بود .