اشارت به آن بود كه چون « 1 » در ذكر خود نفى ذاكريّت خود كرده باشى ، ذاكر حق ، حق باشد كه تو را مظهر آن گردانيده باشد . و « 2 » تو در اين ذكر حق تو را « 3 » به مظهر گردانيدن ، فانى شوى از هر ذكرى كه هست .
و التذكّر « 4 » هو التخلّص من الغفلة و النّسيان .
و ذكر در جميع مراتب خلاص شدن است از غفلت و نسيان به حسب هر مرتبه .
و هو على ثلاث « 5 » درجات :
و ذكر بر سه درجه است :
الدرجة الأولى : الذكر الظّاهر من ثناء أو دعاء أو رعاء .
درجهء اول ، ذكر ظاهر است كه ثناى حق باشد « 6 » به تقديس و تنزيه و تسبيح و تحميد « 7 » و تكبير و توحيد و تمجيد ؛ چون كلمهء جامعهء « سبحان اللّه و الحمد للّه و لا إله إلّا اللّه و اللّه أكبر و لا حول و لا قوة إلّا باللّه العليّ العظيم » .
و از اذكارى « 8 » كه بر قلوب ، افاضهء « 9 » مراتب توحيد مىكند و حضرت رسالت صلّى اللّه عليه و سلّم « 10 » ترجيح وى بر ساير اذكار به اين عبارت بيان فرموده « 11 » كه : « أفضل الذّكر لا إله إلّا اللّه » 318 .
اين كلمهء تامّهء كاملهء « 12 » مكمّله است كه در « 13 » ترتيب وجود مركب از ظلمات عنصرى طبيعى و انوار روحى « 14 » قدسى بهغايت مناسب افتاده است ؛ كه به نفى « لا إله » تصفيهء ظلمات مىكند ، و به اثبات « إلّا اللّه » تجليهء « 15 » انوار مىنمايد ، « لا إله إلّا اللّه » مىگويد .
و « 16 » گاه « لا معبود غير اللّه » قصد مىكند ، و گاه « لا مقصود » و « لا مراد » و گاه « لا محبوب » و گاه « لا موجود » بر حسب آنچه حجاب حال وى است ، تا وقتى كه حقيقت توحيد در دل وى « 17 » قرار گيرد . و كدام كلمه از اين « 18 » فاضلتر بود كه به گفتن يك بار - به
هامش
( 1 ) . ج : - در .
( 2 ) . ج : - و .
( 3 ) . ع : - تو را .
( 4 ) . ع : و الذكر .
( 5 ) . ج : ثلاثة .
( 6 ) . ع : - باشد .
( 7 ) . ج : به حمد .
( 8 ) . ج : اذكاى .
( 9 ) . ج : اضافه .
( 10 ) . ع : ص .
( 11 ) . ع : فرمود .
( 12 ) . ج : عامله .
( 13 ) . ج : - در .
( 14 ) . ج : روح .
( 15 ) . ج : تجله .
( 16 ) . ج : - و .
( 17 ) . ع : - وى .
( 18 ) . ج : آن .