يعنى در « 1 » هر « 2 » امرى ، حدّى كه صاحب شرع نهاده ، در آن غلوّ « 3 » به افراط نرسانند ؛ و تقصير به تفريط نكشانند « 4 » و حدّ « 5 » وسط را نگاه دارند ؛ و اين كمال ادب است ، و تعريف ادب ناظر به اين معنى است .
الأدب حفظ الحدّ بين الغلوّ و الجفاء « 6 » ، لمعرفة « 7 » ضرر « 8 » العدوان .
ادب نگاه داشتن حدّ وسط است در اعمال و اخلاق و ساير افعال و احوال ؛ تا به افراط در عدوان نيفتد ؛ « 9 » چنان كه نصارى در حق عيسى « ابن « 10 » اللّه » « 11 » و « ثالث ثلثه » « 12 » گفتند . قال اللّه تعالى :
يا أَهْلَ الْكِتابِ لا تَغْلُوا فِي دِينِكُمْ غَيْرَ الْحَقِّ
« 13 » .
و متشيّعان 308 در حق امير المؤمنين على « 14 » رضى اللّه عنه « 15 » غلوّ مىكنند و چيزهاى ناگفتنى مىگويند . و بعضى متزهّدان در امور شرعى از حدّ تجاوز مىكنند و به وسواس مىرسانند .
و به تفريط به جفا « 16 » ادا 309 نكند چنان كه « 17 » بعضى زنادقه به دعوى غلبهء حال ، ترك اعمال جائز مىدارند . و بعضى متصوفهء جهّال ترك آداب « 18 » و سنن را به غلبهء حال فرا مىنمايند ، و بعضى جهلهء مباحى مشرب مال مردم به ناحق مىگيرند « 19 » و « 20 » حلال از حرام فرق نمىكنند ؛ از جهت آنكه ضرر « 21 » و گزند اين تعدّى و تجاوز « 22 » از حدّ را نمىشناسند . و اگر مىگويى « 23 » نمىشنوند و اعتقاد نمىكنند ؛ تا به ضرورت در سخط حق تعالى مىافتند « 24 » و از درجات قرب محروم مىمانند . « 25 »
هامش
( 1 ) . ج : - در .
( 2 ) . ج : - هر .
( 3 ) . ع : علو .
( 4 ) . ج : نگشايند .
( 5 ) . ج : حدود .
( 6 ) . ج : الخفاء .
( 7 ) . ج : لمعرفته .
( 8 ) . ج : ضرب .
( 9 ) . ج : نيفتد .
( 10 ) . ج : ان الله ثالث ثلثه .
( 11 ) . ج : - و .
( 12 ) . عبارت « ابن الله » بخشى از آيه 30 سوره توبه كه :قالَتِ النَّصارى الْمَسِيحُ ابْنُ اللَّهِو ثالث ثلاثه بخشى از آيهء 37 سوره مائده است كه :لَقَدْ كَفَرَ الَّذِينَ قالُوا إِنَّ اللَّهَ ثالِثُ ثَلاثَةٍ . . ..
( 13 ) . المائدة / 77 .
( 14 ) . ع : - على .
( 15 ) . ع : ع .
( 16 ) . ج : به خفا .
( 17 ) . ع : چنانچه .
( 18 ) . ع : ادب .
( 19 ) . ج : - مىگيرند .
( 20 ) . ج : - و .
( 21 ) . ع : ضرب .
( 22 ) . ج : تجاوزا .
( 23 ) . ع : نمىگويى .
( 24 ) . ج : افتند .
( 25 ) . ج : مانند .