است ؛ پس [ از ] اثبات وى « 1 » ، انكار وى لازم مىآيد .
« إذ كلّ من وحّده جاحد » كلام شيخ « 2 » الاسلام است قدّس سرّه . « 3 »
و لا ينجى منه إلّا الاعتصام « 4 » بضياء الكشف و التمسّك بالعلم الظاهر . « 5 »
و نجات نمىدهد از اين گرداب مهلك مگر چنگ در ذيل ضياء « 6 » كشف زدن ، به طريقى « 7 » كه ارباب طريقت بيان فرمودهاند ؛ تا « 8 » به كشف دريابد آنچه فكر را طاقت ادراك آن نيست .
ديگر « 9 » ، تمسّك به علم ظاهر « 10 » كردن تا به توحيد ظاهر كه اقرار و اعتراف به وحدانيّت حق است و ايمان به هرچه مؤمن بها است ، بر سبيل تقليد اكتفا كند ، تا از آن گرداب نجات يابد .
و مىشايد كه مراد آن بود كه علم ظاهر بر ظاهر اجرا كند و احكام آن بر خود گيرد و باطن را به اين اعتصام منوّر گرداند . نور ظاهر بر باطن تابد ، و نور باطن پرتو بر ظاهر اندازد و آئينهء سينه ، عكسپذير علوم لدنّى گردد ؛ و جمال توحيد بىامداد فكر جلوهگر شود « 11 » و حدوث در قدم مضمحل گردد « 12 » و كثرت در وحدت نابود شود . « 13 »
و أمّا الفكرة فى لطائف الصنعة « 14 » فهو ماء يسقي « 15 » زرع الحكمة . « 16 »
يعنى فكر در لطائف صنعت در انواع مخلوقات علوى و سفلى ، و دريافتن اسرار و حقايق ، آب صفا است كه در رباع 136 و رياض قلوب طلوب سالكان ، إنبات و اثبات رياحين علوم و معارفى مىكند كه ادراك حقايق و اوصاف « 17 » خواص اشيا بر ايشان ، به سبب آن روشن مىگردد ؛ و حكمت عبارت از اين است . و از اين جهت زيادتى نشو و نماى « 18 » آن را تشبيه به آب دادن « 19 » زراعت 137 كرده است .
هامش
( 1 ) . ع : - وى .
( 2 ) . ج : - الاسلام .
( 3 ) . ع : - قدّس سرّه .
( 4 ) . ع : اعتصام .
( 5 ) . ج : الظاهرة . ع : به ظاهر العلم .
( 6 ) . ع : لواى .
( 7 ) . ج : طريق .
( 8 ) . ع : يا .
( 9 ) . ج : مگر .
( 10 ) . ع : ظاهر علم .
( 11 ) . ع : گردد .
( 12 ) . ع : شود .
( 13 ) . ع : گردد .
( 14 ) . ج : الصنعته .
( 15 ) . ج : يسقى .
( 16 ) . ع : الحكم .
( 17 ) . ج : + و .
( 18 ) . ع و ج : نما .
( 19 ) . ج : + و .