بسم اللّه الرّحمن الرّحيم
مكتوب 291 - [ بزرگان دنيا را علوّ همّتى و سعهء مشربى باشد كه كوچكان دنيا را نباشد ]
من عبد الله قطب الى الاخ الاعزّ الانجب الارشد مولانا مجد الملّة و الدّين ، سلام اللّه ، اعزّه اللّه فى الدّارين ( امّا بعد ) .
بزرگان دنيا را علوّ همّتى و سعهء مشربى باشد كه كوچكان دنيا را نباشد اما آن شبيه وجدى و ذوقى و لطافت و انشراحى باشد كه در حين ( استماع ) نغمات طيّبه عارض گردد كه چون آن نغمه منقطع شود ، آن حالت در اين كس نماند ، همچنين آن بزرگوارى و سعهء مشرب كه بزرگان دنيا را باشد ، چون تعظيمات كه مردمان ايشان را مىكنند نماند و اموال و اسباب بر كنار گردد و فراخى دستگاه بر طرف شود ، كمكم زائل شود و فرومايگى و رذالت و خسّت و تنگ حوصلگى در ايشان عود كند و آن هيئت علويت از ايشان مفارقت كند .
امّا سالكان راه را كه از طريق اطلاع بر حقايق سعهء مشرب و بزرگى همّت حاصل شود ، آن حالت بر ايشان جاويد باشد و به تقلّبات احوال متغيّر نگردد ، چه جاى تقلّبات احوال كه تقلّب حيات و موت در ايشان كارگر نيايد و بعد از موت همان بزرگوارى با ايشان باشد با وجودى كه دست و پاى ندارند ، چه جاى اموال و اسباب خارجه ، و باشد كه بنا بر عدم تنبّه مر اين دقيقه ( را ) بعضى از راغبان در سلوك را اگر اتفاق علوىّ ( در ارض ) دست ( دهد ) و سعه و انشراحى بدان سبب در خود يابند به غلط افتند كه اين مگر خود طريقى است به آنچه سالكان مىجويند ، همچنانكه كثيرى از اهل سلوك بنا بر وجدان چنين حالت در خود از نظر در مستحسنات صور كونيه آن را طريقى به حق پنداشته و بر آن وقوف كردهاند « و كلّ ذلك باطل و غرور » .
راه به خدا جز از طريق دانش نيست ، براى آنكه حجاب آدمى جز جهل نيست و طريق وصول جز رفع حجاب [ نيست ] . هركس كه داناتر است به خداى نزديكتر