بسم اللّه الرّحمن الرّحيم
مكتوب 288 - [ سجود دو قسم است : سجود قلب مؤمن ، و سجود جسد او ]
من عبد اللّه قطب الى الاخوان الالهيّين المستبصرين .
( اما بعد ) در خلق سماوات آيتى است مر مستبصر ( را ) كه او را مضطر مىسازد به سجود مر خالق آن ( را ) و سجود دو [ قسم ] است : يكى سجود قلب مؤمن ، و اين سجودى است كه هرگز سر از آن برنمىدارد ، الى ابدالآباد . و دوّم سجود جسد او ( و آن ) اين سجود معروف است ، و عجب دارم از كسى كه وى را ديده باز باشد و نظر در خلق آسمان كند و عجايب جهان بيند و كلّها عجايب و دلش بر جاى ماند ! و اين فقير ياد ندارم از صغر سن تا امروز كه هرگز به اختيار يا غير اختيار ، نظرم به آسمان و ستارگان افتاده باشد و دلم از جا نرفته باشد از استشعار عظمت آسمانكنندهء آسمان .
اى برادران الهى ! آيات خدا مبسوط است بر سماوات و ارض و هركس كه باز وقت آن نمىافتد نمىدانم او را جز كورى ! اما چه كور ؟ كورى كه مرحوم نيست بر آن كورى ، براى آنكه چنين كورى اثر مقت خداى است و ممقوت خداى ممقوت سماوات و ارض باشد و مقت خداى را علّتى نباشد و موجبى نتوان گفت ، و بر آفرينش لازم است كه تابع آفريدگار باشد ، و هركس را كه ممقوت ( آفريدگار باشد ممقوت ) دارد و نپرسد از آفريدگار كه چرا او را ممقوت مىدارى ، براى آنكه چرا سؤال است از تعيين علّت و علّت عن اصلها آنجا منتفى است
لا يُسْئَلُ عَمَّا يَفْعَلُ وَ هُمْ يُسْئَلُونَ
« 1 » و چگونه امر خداى را علت باشد و علت متحكّم است بر معلول و ( علّت ) اوّل على الاطلاق در تحت حكم چيزى در نتواند آمد و هركس را كه دل به اين
هامش
( 1 ) . سوره انبياء ، آيه 23 « در آنچه [ خدا ] انجام مىدهد چون و چرا راه ندارد و [ لى از ] آنان [ انسانها ] سؤال خواهد شد » .