اعيان ؛ و امر بر دو قسم است :
قسمى آنكه هيچ عينى را از اعيان امتثال او ممكن نيست ؛ و قسمى آنكه عدم امتثال او بعضى اعيان را ممكن است و لهذا گفت و لهم الامتثال و عدم الامتثال مع السّماع منهم .
اما قسم اول امرى است كه به دو موجود مىشود اعيان كه آن قول كن است چه عدم امتثال در وى محال است زيرا كه ممكنات همه طالب وجود عينىاند از حضرت الهيّه پس عدم امتثال از هيچيك ممكن نيست .
اما قسم ثانى امرست به ايمان و هدايت و توابع آنچه هركه عين او قابل ايمان و لوازم آن نباشد ممكن نيست او را امتثال امر .
فالكلّ منّا و منهم * و الأخذ عنّا و عنهم
يعنى هرچه حاصل مىشود از تجلّيات و احوال عارضه بر موجودات همه از ماست به حسب فاعليّت ، و از ايشان است از روى قابليّت . و اين تجلّيات و احوال به حسب اخذ علم از ذات ماست اعنى از آنچه ذات بر وى است از اسماء و صفات و از ذوات ايشان است چه ذوات ايشان در حالت عدم وجود خارجى منتقشه بود به جميع آنچه از ازل تا ابد بر آن ذوات طارى است ، لاجرم اخذ از ماست به ايجاد و اظهار ، و از ايشانست به اتّصاف و قبول .
يا معنى بيت آن باشد كه همه از ماست به حسب قابليت و اعطاى اعيان ما مر حق را آنچه از ازل تا ابد بر آن ذوات طارى است ، لاجرم افاضه مىكند آن را بر ما از تجلّيات و احوال « 1 » . و از ايشان است يعنى از اسماى الهيّه است به حسب فاعليّت ، و أخذ از ماست بواسطهء اخذ حق از ما آنچه را ذوات ما اعطاء مىكند ، و از اسماست كه حق اخذ مىكند آنچه را اعطا مىكند از ايجاد و قدرت و غير آن ، و
هامش
( 1 ) - وجه اول معنى بيت از لسان اسماء بود بحسب فاعليت ، و اين وجه - اعنى وجه دوم - معنى بيت از لسان اعيان است بحسب قابليّت .