عطا مىدهم و غير او را كه عطا به دو ندادهام از او دوستتر مىدارم ، و آن غير محبوب را به تشريف عطاء اختصاص دادن از مخافت آنست كه ناگاه بواسطهء حرمان از عطا كارى ازو به وجود آيد كه مستحقّ آتش دوزخ گردد ، و در حديث ديگر فرمود
« لو كان العلم فى الثّريّا لناله رجال من فارس »
واى بر نزديكان دور ، « 1 » و خوشا وقت دوران نزديك .
فاعتبر الضّعيف العقل و النّظر الّذى غلب عليه الطّمع و الطّبع .
پس اعتبار كرد رسول صلى اللّه عليه و سلم حال آن را كه عقل و نظر او ضعيف است و غالب است بر وى طمع و طبع يعنى « رين » كه
كَلَّا بَلْ رانَ عَلى قُلُوبِهِمْ ما كانُوا يَكْسِبُونَ
و هم در شأن ايشان وارد شده كه
نَطْبَعُ عَلى قُلُوبِهِمْ *
.
فكذا ما جاءوا به من العلوم جاءوا به و عليه خلعة أدنى الفهوم ليقف من لا غوص له عند الخلعة ، فيقول ما أحسن هذه الخلعة ! و يراها غاية الدّرجة . و يقول صاحب الفهم الدّقيق الغائص على درر الحكم - بما استوجب هذا - « هذه الخلعة من الملك » . فينظر فى قدر الخلعة و صنفها من الثّياب ، فيعلم منها قدر من خلعت عليه ، فيعثر على علم لم يحصل لغيره ممّن لا علم له به مثل هذا .
پس همچنين است آنچه انبياء آوردهاند از علوم و حقائق ، چه ايشان عرائس نفائس حقائق و دقائق را در خلعت عباراتى جلوه دادهاند كه هركه را ادنى فهم باشد ادراك آن مىكند تا هركه را مجال غوص بر درر حقائق نيست وقوف كند نزد خلعت و استحسان خلعت يعنى صورت ظاهر كند و آن را غايت درجه بيند . و صاحب فهم دقيق كه غائص بر درر و حكم است مىگويد اين معطى له به چه مستوجب اين خلعت گشته است از ملك و در قدر خلعت و در صنف او از اصناف نظر مىكند تا قدر لباس پوشنده را ازين لباس بداند ، لاجرم اطلاع يابد بر علمى كه
هامش
( 1 ) - دربند نهم « دفتر دل » گفتهام :دل از دوران نزديكش ببالد * ز نزديكان دور خود بنالد