قرار و عنايت خداى از پيش توان برد . پس ، گفت : هذه طريقة لا يبلغ إليها بالتّكلّف و إنّما هى فضل اللّه يؤتيه من يشاء .
سؤال كردند از شيخ ، قدّس اللّه روحه ، كه قربت حق بزرگتر است يا معرفت حق ؟
جواب : شيخ ، قدّس اللّه روحه ، فرمود كه معرفت حق بزرگتر است از قربت حق ؛ از آن جهت كه معرفت بعد از قربت حاصل آيد ، و بسيار قربت باشد كه معرفت در آن نبود ؛ اما معرفت عين قربت است .
سؤال كردند از شيخ ، قدّس اللّه روحه ، كه بانگ نماز در گوش ميّت گفتن در حديث آمده است يا نه ؟
جواب : شيخ ، قدّس اللّه روحه ، گفت : در حديث نيافتم ؛ در كتبها نيز نيافتم كه در اين باب نقلى از ائمّهء دين كردهاند . و ليكن در بلاد عرب يافت شد كه هر كس در قبر مىنهند بانگ نماز در گوش وى مىگويند . و نقل كردند از شيخ ظهير الدين بزغش ، عليه الرحمة و المغفرة ، كه در جنازهء يكى از مريدان حاضر بود و فرمود و بانگ « 1 » در گوش وى گفتند . و نيز در حديث وارد است كه در حال كه فرزندى از مادر به وجود آيد ، بانگ نماز در گوش وى گويند . و چون از دنيا مفارقت كرد ، ولادت ثانيه مىنهند ، و چنان است كه در عالم آخرت به وجود مىآيد ، عجب نبود اگر به قاعدهء ولادت اوّل ، بانگ نماز در گوش وى گويند . و هر يك از اين معنى كه ياد كرده آمد دلالت مىكند بر آنكه بانگ در گوش ميّت گفتن در آن حالت كه در قبر نهادند مستحب است . و اصلى دارد ؛ و منع آن نشايد كردن . و اگرچه حديثى در اين باب به ما نرسيد ، سرّ آن بر ائمّهء دين و علماى اسلام ، رحمهم اللّه ، پوشيده نماند .
سؤال كردند از شيخ ، قدّس اللّه روحه ، كه چه فرمايى در اين خيرات و صدقات و عمارات كه حكّام از براى راحات خلق كنند : ايشان را از آن نفعى باشد در آخرت يا نه ؟
جواب : شيخ ، قدّس اللّه روحه ، فرمود كه نفع آن خيرات خداوندان مال را بود .
پس ، اگر حاكم آن مال از تجارت و زراعت حاصل كرده باشد ، نفع آن خيرات او را
هامش
( 1 ) . در متن : و فرمود بانگ در گوش وى گفته .