352 - اما سماع اهل حق ، نافذترين 184 دوايى است مبتديان را و متوسطان را . و مشايخ ما - قدس الله ارواحهم - در تربيت ايشان به سماع مشغول شدهاند و از راه تواجد موافقت كردهاند 185 .
353 - اما منتهيان به عالم شهود رسيدهاند و سماع عند عدم المشاهده مؤثر باشد ، اما مع وجود المشاهدة سلطان سماع مغلوب گردد 186 و پادشاه مشاهده علم شهود در ميدان دل برافراشته ، و همهء قواهاى ديگر كمر خدمت در پيش پادشاه ديده بر بسته ، بلكه سر تا پايش همه يكى ديده شده . چنان كه در هر ذرهاى از ذرات موجودات جمال محبوب خود مشاهده مىكند . و آن بزرگ كه فرمود : ما نظرت فى شىء الا و رأيت الله تعالى فيه 89 - از اين مقام دم مىزد . مقصود آنكه سماع ايشان حكم دوام گرفته باشد و در شهود منمحى شده ، و گاهگاه نيز جهت استجمام طبع 187 90 - مبتديان ، منتهيان در سماع بنشينند و با ياران موافقت كنند 188 .
354 - استاد طريقت جنيد بغدادى - قدس الله سره - روزى در سماع ايستاده بود و ابو سعيد خراز چيزى بر مىگفت ، و ابو الحسين نورى رقصى مىكرد و محمد رويم دستى مىزد . بعد از آنكه جنيد استاده بود و هيچ حركت نمىكرد ، محمد رويم مىگويد : لم لا توافق أخاك بالحركة ؟ يعنى چرا موافقت برادرت 189 نمىكنى در حركت ؟ جنيد - قدس الله سره - اين آيت بر خواند كه
وَ تَرَى الْجِبالَ تَحْسَبُها جامِدَةً وَ هِيَ تَمُرُّ مَرَّ السَّحابِ
. [ 27 / 88 ] يعنى مىبينى كوهها را كه جامد ايستادهاند و ايشان همچون ابر مىگذرند . و مراد او آن بود كه اگر چه ظاهرم را ساكن مىبينى ، اما باطنم در سير است .
355 - مقصود آن است كه بداند كه احوال اين طايفه را بر حركت 190 و سكون ايشان انكار نكند و مبتديان را نيز سماع بسيار ندهد كه اگر كشت ، آب بسيار بيند باطل شود .
356 - هم جنيد مىفرمايد كه اذا رأيت المريد يدور حول السماع فأعلم ان فيه بقية من البطالة . يعنى چون بينى كه مريدى حريص است در سماع ، بدان كه در وى از بطالت چيزى باقى است .