بحقّ دو است : يكى از بنده بحقّ و يكى از حقّ به بنده ؛ امّا آن راه كه از بنده بحقّ است ، جمله ضلالت بر ضلالت است ، و آن راه كه از حقّ به بنده است ، جمله هدايت بر هدايت است . زهى بندهء خاكى كه با پاكى حقّ چه كارها دارد ؟ كه « ما للتّراب و ربّ الأرباب » ؟
بيت :
فراز كنگرهء كبرياش مرغانند * فرشته صيد و پيمبر شكار و سبحان گير « 5 »
( 89 ) و نيز مراتبى كه اشارت رفته است ، سه درين مقامست : مرتبهء اوّل مرتبهء عوامّ اوليا ، مرتبهء دوّم مرتبهء خواصّ اوليا ، مرتبهء سيم مرتبهء خاصّ الخواصّ « 8 » اوليا ؛ و بناى اين مراتب بر نود و نه صفت ذات الهيست كه خداوند - سبحانه و تعالى - صفات پاك خود را در قرآن مجيد بدان ياد كرده « 10 » است . پس بهر سى و سه صفت ذات الهى كه متحلّى « 11 » مىشود ، يك مرتبه از مراتب ايشان مىافتد . - آرى ، به ترك ادبى كه مىرود ، اين ضعيف را معذور دارند ، از آنكه علماى سلف - « 12 » رضوان اللّه عليهم أجمعين - بعضى ازين صفات را صفات فعل گفتهاند ، و ما مجمل بلفظ صفات ذات ياد كرديم ؛ امّا نه آنست - نعوذ باللّه - تا انكار سخن ايشان شود ، يا خود معتقد اين ضعيف در آنچه « 14 » گفتهاند ديگر باشد ، بلكه بنا بر آن جمله رفت : يعنى همچنان كه ذات خداوند ازليست ، اين صفات نيز مر ذات او را - جلّ جلاله - ازليست ؛ پس اگر اين صفات مر ذات او را ازلى نباشد ، در ازل او را - جلّ جلاله - صفات « 17 » نقص لازم آيد ، و او - جلّ جلاله - موصوفست بصفات كمال ، و منزّهست از صفات نقص . بدين عذر اگر معذور دارند ، كرم باشد . - باز آمديم بدانكه چون بدين صفات تمام متحلّى مىشوند ، به ابتداى نبوّت و كمال نهايت « 19 »
هامش
( 5 ) ( 5 ، 6 ) - بحر مجتث
- -
( 8 ) - الخواصL: الخاصN- -
( 10 ) - كردهL: فرمودهN- -
( 11 ) - متحلىL: متجلىN- -
( 12 ) - سلفN: خلفL- -
( 14 ) - آنستL: + كهN- - تاL: -N- -
( 17 ) - صفاتL: صفتN- -
( 19 ) - متحلى مىشوندL: متحلى شودN- - نهايتL: -N